HOME < INSPIRATIE < COLUMN
columns

Armoedig en toch rijk

Het is bloedheet. Ver over de 35 graden als ik me plotseling bewust word van iets bijzonders. Ik hoor al urenlang geen enkel menselijk geluid. Geen auto’s, geen brommers, niets. Alleen geluiden passend bij de ongerepte natuur waarin ik me bevind.

Armoedig en toch rijk
De Scharrelaar, één van de bijzondere vogels die je in Bulgarije kunt aantreffen. Fotograaf: Jan Dolfing

Een eerste kennismaking

Ik ben 2400 kilometer van huis, op de Oostelijke steppes van Bulgarije. Een verlaten armoedig gebied waar de natuur zijn gang gaat. Vanaf het vliegveld naar ons onderkomen zie je het landschap veranderen. Is er aanvankelijk in de stad nog volop verkeer, zodra we de stad uit zijn wordt het rustig en verandert het landschap. Vrijwel nergens van dat saaie mais, maar velden vol lavendel, zonnebloemen en graanvelden. Overal brede houtwallen of bossen tussen de velden. De wegen zijn slecht onderhouden met onverzorgde bermranden. Langzaam maken de akkers plaats voor eindeloze bossen en wilde bloemrijke grasvlaktes.

Natuurweides vol bloemen, een paradijs voor insecten. Fotograaf: Jan Dolfing

Als we bijna op onze bestemming zijn worden de wegen abominabel slecht. Onkruid groeit overal in meterslange gaten in het asfalt. Het is oppassen geblazen dat de wielen van de auto niet in een groot gat terecht komen. Uiteindelijk arriveren we in Ognyanovo, het dorp waar we verblijven. Net als andere dorpjes die we gepasseerd zijn, is het verlaten en vervallen. Woonden er 25 jaar geleden nog 1200 mensen, nu zijn er nog maar 6 bewoners over.

Een paradijs voor de macrofotograaf. Velden vol bloemen en insecten. Fotograaf: Jan Dolfing

Spookdorpen

Er is in de dorpen sinds de verdwijning van het communisme geen bestaansrecht meer voor mensen. Er is geen werk, er zijn geen winkels (de dichtstbijzijnde winkel is 35 kilometer hier vandaan), geen medische zorg en geen vertier. De bewoners trekken weg naar de grote steden en het buitenland. De huizen blijven onbeheerd achter en vervallen tot onbewoonbare krotten. Spookdorpen. De natuur eist in een ongelooflijk tempo haar rechten weer op. En dat is precies waarvoor ik naar dit gebied gereisd ben. De ongereptheid en de vele planten- en diersoorten die hier nog te vinden zijn.

De hoofdstraat van Ognyanovo. Een uitgestorven omgeving waar de meeste huizen onbewoond zijn. Fotograaf: Jan Dolfing

Vogelrijkdom

We verblijven bij Sergey, een Bulgaarse natuurfotograaf die het gebied als zijn broekzak kent en op diverse plekken schuilhutten heeft gebouwd. Zoals een fotohout op 8 meter hoogte, waardoor je over de boomtoppen kijkt. Veel vogels zoeken een uitkijkpost boven in een boom om hun territorium te overzien. En dat blijkt. In no-time hadden we twee koekoeken in deze oude boom zitten, die elkaar de loef aan het afsteken waren wie het beste een koekoeksklok kon nadoen. De dagen erna hebben we een ongelooflijke hoeveelheid soorten voor de lens gehad, zoals draaihals, wielewaal, hop, bijeneter, scharrelaar, allerlei spechten, rouwmees, zwartkopgors, grauwe klauwier, kuifleeuwerik en ortolanen. Vogels die we hier in Nederland zelden zien.

De Hop, ook zo’n karakteristieke Bulgaarse vogel. Fotograaf: Jan Dolfing

Ondersteboven van de Goudjakhals

Ook op macrogebied is het een Walhalla. Velden vol vlinders en insecten. Reptielen zoals hagedissen en landschildpadden. Maar de mooiste belevenis was het moment dat we vanuit de boomhut een groot bruin dier over het veld zien lopen. Ik dacht heel even dat het een jong hert was maar vrijwel direct realiseer ik me dat het een wolfachtige is. Het blijkt een goudjakhals te zijn. Een prachtig dier met een “oer”uitstraling. De jakhals blijft kort staan, kijkt ons een seconde recht aan waarna het zijn weg vervolgt en in de bossen verdwijnt. De adrenaline raast door mijn lichaam. Ik ben helemaal ondersteboven van de pracht van dit dier. Later hoor ik ‘s nachts nog een concert waarin meerdere jakhalzen aan het huilen zijn. Ook zo’n kippenvel moment.

De Goudjakhals, een magnifiek dier met de uitstraling van een wolf. Fotograaf: Jan Dolfing

Sterke drank, “stoere” verhalen

Wat ik ook mooi vind is het contact met de lokale bewoners. Al fotograferend in de bloemenweides vol vlinders hoor ik in de verte geroep en geblaat. Een schaapsherder die zijn schaapskudde over het veld drijft ziet me en komt mijn richting op. We schudden handen en proberen een gesprek aan te knopen. Dat gaat uitermate moeizaam, mijn Bulgaars is ernstig roestig. We brabbelen wat tegen elkaar aan, ik begrijp dat het over zijn schapen gaat maar heb geen idee wat hij precies zegt. En hij begrijpt niets van mij. Dan biedt hij me een slok sterke drank aan, gegarandeerd gestookt in eigen huis. Ik voel kort een soort verbondenheid maar realiseer me tegelijkertijd dat de tegenstelling tussen zijn leven en het mijne niet veel groter had kunnen zijn.

Een kudde van 20 schapen als bestaansbron. In Bulgarije de gewoonste zaak van de wereld. Fotograaf: Jan Dolfing

Armoedige luxe of luxe armoe?

Sergey vertelt me later dat de man met zijn gezin rondkomt van 20 schapen en in weer en wind over de velden trekt. Hij krijgt hier overheidssubsidie voor waardoor hij er van kan rondkomen. Daar tegenover sta ik, de toerist uit Nederland met een goed inkomen en dikke camera om de nek. Zijn leven steekt hier wel heel erg schril tegen af. Ik voel bijna schaamte over de luxe die wij hebben en de armoede waarin deze mensen wonen. Als ik hem en zijn schapen later nogmaals tegenkom ligt hij in de schaduw van een moerbeiboom te genieten van een handvol geplukte vruchten. Op dat moment vraag ik mij af wie het nu eigenlijk beter voor elkaar heeft. Ik in het jachtige, rijke Nederland vol regels en mensen, of hij in armoede maar midden in de natuur met alleen maar oog voor zijn schapen en zorg voor zijn gezin. Ik weet het zo net nog niet.

Landschildpadden komen hier in de vrije natuur voor. Fotograaf: Jan Dolfing

En jij, zou jij je thuis kunnen voelen in een land met oneindig meer natuur dan in Nederland maar met een veel lagere levensstandaard? Een gebied zonder televisie, vrijwel geen mobiele telefoons en amper voorzieningen. Of zijn we hier zo verwend dat zo’n omschakeling niet meer mogelijk is?

Fotogroet Jan

Deel dit artikel


16
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Jan, ook ik ben van mening, dat de echte rijkdom niets met geld te maken heeft. Er zijn genoeg mensen, die veel geld hebben, maar erg ongelukkig zijn. Ik leef een half jaar per jaar in Lapland. Ook daar hebben de weinige mensen die daar leven niet veel geld, maar zijn gelukkig met wat ze hebben; Natuur, zelfverzorging bijv. bessen in overvloed, meren met drinkwaterkwaliteit die visrijk zijn, enz. Vraag bijv. een Sami (rendierhouder) nooit hoeveel rendieren hij heeft. Je krijgt dan als antwoord “ik vraag jou toch ook niet hoeveel geld je op de bank hebt!!! Ik heb daar geleerd in bescheidenheid in een paradijs te leven. Ik hoop, dat dat nog lang zo blijft. Zoals gezegd, geld is niet alles en als tijd geld is ben ik de mening, dat deze regel onzinnig is en alleen maar plaats heeft in een markteconomisch denkende wereld. De luxe die ik daar heb, is mijn foto equipment.

  2. Door Robert Wagter op 17 juli 2019 om 08:08

    Fijne column Jan!

  3. Door Marinus op 16 juli 2019 om 21:43

    Beste Jan, mooi stuk verhaal, eigenlijk historie. Terecht jouw vraagstelling. Ik ben net terug uit Roemenië en kom daar al 28 jaar en zie ook daar prachtige flora en fauna en uitgestorven dorpen. Als ik daar ben voel ik de rust die over je heen komt, heerlijk. Prachtige foto’s heb je gemaakt en ik denk dat de Ursu, de beer, daar ook nog rond loopt. In Roemenië de laatste reis ook zijn verse afdrukken gevonden waarop je ook koude rillingen krijgt. Bedankt voor je verhaal.

  4. Door Egon Kraak op 15 juli 2019 om 21:07

    U besluit uw betoog met vragen; “En jij, zou jij je thuis kunnen voelen”…

    Welnu, een televisie heb ik hier ook allang niet meer (de sporadische uitzending die ik wel interessant vind is immers minstens even goed te bekijken op de computer), mobiele telefoon zelfs nooit gehad, zou werkelijk niet weten wat ik ermee doen moest. En was ik in mijn vorige leven fotograaf, ik verplaats me al een aantal jaren nog slechts te paard of op de fiets… dat lijkt allemaal wel naadloos te passen in “off the grid in Bulgaria”. Het enige vanuit de moderne leefstijl waar ik mij bewust van ben slecht buiten te kunnen is de computer en internet (maar dat kan neem ik aan ook in Bulgaria-outback, desnoods over satelliet).

    Maar toch, ik weet het niet doch vanwege heel andere overwegingen. De ontheemding; ik weet veel maar niet over bijv. de Bulgaarse biotoop en flora (deze week verspreide exx van brede wespenorchis ontdekt, gewoon langs het zandpad langs het kanaal hier… staan zelfs nog niet op waarneming.nl) en wil je off the grid overleven dan lijkt mij dat toch wel van belang want de Bulgaarse “samenleving” begint pas 35 km verderop naar ik begrijp. En de winters zullen er vast geen lolletje zijn om maar wat aan te halen. Én, van de fototoeristen ben je zelfs daar nog steeds niet af, zo blijkt maar weer! 😉

    Beste groeten, Egon

    1. Dag Egon, dank voor je reactie. Ik vind het uitermate knap dat er mensen zijn zoals jij die het lef hebben om de tv en mobiele telefoon uit hun leven te houden. Alleen de druk van onze maatschappij maakt dit al heel erg moeilijk. Petje af. Echter sinds mijn tijd in Bulgarije besef ik me wel dat het heerlijk is om die druk even niet te hebben. En fototoeristen, tja die kom je overal tegen. En ik vind het soms heerlijk om dat even te zijn. Dank voor je reactie.

      1. Door Egon Kraak op 16 juli 2019 om 11:25

        Beste Jan, open Google streetview op Ognyanovo (wat “nieuw vuur” betekent in het russisch en zo te zien inderdaad geen eeuwenoud gehucht maar meer een Sovjet-stijl settlement), “rij” er doorheen over de “1905” en je snapt meteen wat ik bedoel. Google was daar in maart 2012, dus ongeveer de perfecte tijd van het jaar om “eind winter” te laten zien. Toen waren er trouwens ook nog aardig wat mensen en minstens 4 soort van middenstanders, tevens enkele hotels (met gratis wifi!), etc. Iets wat mij als o.a. ex architectuurfotograaf uiteraard opvalt is de gangbare, vrij uniforme bouwstijl van minstens 2 bouwlagen. Maar een vervallen, verlaten beeld zie ik daarop nog bijna nergens. Het contrast met jouw reportage kon haast niet groter zijn en dat is nu net wat het voor mij interessant maakt.

        En Jan, op mijn leeftijd is het misschien wel wat makkelijker om “maatschappelijke druk te weerstaan”. Ik ken nog veel meer lui hier te plattelande die er geen enkele moeite mee hebben. Hier noemen we een smartphone trouwens een veegbretje 🙂
        Maar de jongeren, die zie je inderdaad wel naar stad trekken, dat is trouwens beleid minstens sinds 2004 (Min.v.VROM; beleidsstukken zelf online gelezen) en past naadloos in de wereldwijde trend (zie alleen al Afrika! of all places…) en naar ik uit jouw reportage opmaak ook Ognyanovo want dan is het sinds 2012 toch wel erg snel gegaan. Daarbij vraag ik mij af waar de drempels precies liggen waarop een gemeenschap besluit een gebied te verlaten. Als de laatste middenstander vertrekt omdat er te weinig handel overblijft en/of de laatste bewoners vertrekken omdat de laatste middenstander er de brui aan geeft?
        In Hongarije speelt datzelfde zeer duidelijk: nog niet zo lang geleden kon je daar als “rijke westerling” nog niets beginnen omdat de overheid “massale uitverkoop” naar die oneerlijke concurrentie tegen wilde gaan maar nu blijkt dat daar uiteraard geen sprake van is als alles sowieso al verlaten wordt….

  5. Door Jose vossen op 14 juli 2019 om 18:57

    Ik vond het verhaal met foto’s ontroerend mooi. Vraag me af waarom het me zoveel doet. Waarschijnlijk door mijn leeftijd. Word dit jaar 80. Ik heb in Limburg nog de tijd van de vele veldbloemen en rust meegemaakt. Zou er zo naartoe willen.

    1. Dank Jose, die rust en ruimte heeft op mij ook grote indruk gemaakt. Zou het hier ook graag weer zien terug keren, al is het maar in kleine gebieden. Had graag zelf ook eens terug gekeken hoe het hier 80 jaar geleden nog was. Dit broekie van 53 kan zich echter ook nog wel herinneren dat het in ieder geval een stuk gevarieerder is geweest dan de natuur nu is. Jammer dat we al zoveel kwijt zijn geraakt !

  6. Door Jose teutelink op 14 juli 2019 om 12:00

    Super ik zou ook willen dat het hier nog zo was maar helaas is het onmogelijk geworden maar ik vind het heel mooi gedaan jann snap dat dit jou passie is

    1. Een grote passie Jose, maar dat wist je al wel. Dit soort belevenissen zet me steeds meer aan het denken en ik vraag me steeds vaker af waar we als mensheid toch in vredesnaam mee bezig zijn op deze planeet !

  7. Mooi geschreven, je neemt me mee in je verhaal.
    Zou er zo naar toe willen gaan

    1. Dank Mieke, ik kan het je alleen maar een keer aanraden, die rust en ruimte is een belevenis op zich !

  8. Door Ans op 14 juli 2019 om 09:27

    Heerlijk Jan! Een verlaten paradijs ! Dank dat we ff met je mee mochten ! Misschien ooit nog een excursie naar Ognyanovo met een select gezelschap …..?

    1. Graag gedaan Ans, blij dat je de ”reis” mooi vond. Wie weet ga ik ooit nog een keer terug, er staat echter nog veel meer op mijn verlanglijst, dichtbij en wat verder af !

  9. Zo mooi omschreven Jan en precies zoals ik me voelde toen ik vorig jaar in Vetren verbleef. Ik keek me ogen uit en de plaatselijke bevolking deed dat ook 😉 Heel wat anders dan ons gehaaste en luxe leven. Ongerepte gebieden zo mooi en rustgevend. Zo veel natuur beleving. Een aanrader. Groetjes Bianca

    1. Het klinkt alsof je dezelfde belevenis hebt mee gemaakt als ik. Indrukwekkend of niet soms. En zeker een aanrader. Dank voor je reactie.

Laat een reactie achter op Jan Dolfing Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *