HOME < PRAKTIJK < TUTORIALS
tutorials

Astrofotografie, ver-van-mijn-bed-show?

Een paar jaar geleden stond ik op een dijk op Texel. Aanwezige vogelaars waren in een complete extase, want in het blikveld van hun spotting scopes waren een rotgans, zwarte rotgans én een witbuikrotgans te zien. Het feestje ging een beetje langs me heen, want als natuurfotograaf vond ik dat de ganzen tamelijk ver weg waren. Ook had ik te weinig kennis van de ondersoorten om in dezelfde vervoering te raken. Liever fotografeer ik op Texel drieteentjes die lekker dichtbij komen.

astrofotografie
Voor astronomische objecten is een telescoop niet noodzakelijk. Soms volstaat een 50mm standaardlens. Fotograaf: Michiel Snijders

Astrofotografie?

Ooit keek ik op zo’n zelfde manier naar astronomie/astrofotografie. Hoewel ik de NASA plaatjes erg mooi vond, had ik geen flauw benul wat ik precies zag. Ook worden veel astrofoto’s gemaakt met onbereikbare apparatuur. Dat gevoel van ver-weg-van-mijn-bed wil ik graag in deze serie tutorials omzetten naar het besef dat enthousiaste natuurfotografen met een gigantische slaaptekort veel kunnen bereiken.

astrofotografie
Ook na het gouden uurtje kan je als natuurfotograaf aan de slag (foto met meervoudige belichting). Fotograaf: Michiel Snijders

Volgsystemen

Voordat ik me met astrofotografie ging bezig houden, wist ik al dat er een grote uitdaging was: de draaiing van de aarde om haar eigen as. Vanwege die constante beweging is het lastig om puntvormige sterren te combineren met weinig ruis of tele-objectieven. Er is echter een oplossing waarmee je scherpe sterren kan behouden: een volgsysteem.
Het lastige van een volgsysteem uitzoeken, is dat je meteen in een oerwoud van keuzes komt. Veel merken zijn voor natuurfotografen totaal onbekend. Daarom zal ik in een vervolgartikel helpen door een overzicht te bieden. De kleine krachtpatsers passen in de fototas, maar kunnen wel een 70-200mm of 300mm objectief dragen.

astrofotografie
Het rode volgsysteem past op mijn fotostatief. Erg handig! Fotograaf: Michiel Snijders

Een ding wil ik alvast verklappen: een adequaat volgsysteem aanschaffen kost rond de 350 euro. Mocht zo’n volgsysteem echt niet bevallen, dan zijn ze bijzonder gewild op de tweedehands markt, waardoor de financiële schade beperkt blijft.
Het is ook mogelijk om zelf een eigen volgsysteempje in elkaar te knutselen. De kosten zijn dan erg laag, maar de kans op onnauwkeurigheden tijdens het volgen zijn dan groter.

astrofotografie
Het Andromeda sterrenstelsel gefotografeerd met de bovenstaande opstelling, maar dan met 300mm tele-objectief. Fotograaf: Michiel Snijders

Objecten

Bij het inlezen ontdekte ik dat er in ons universum veel te zien is. Er zijn vele soorten astronomische objecten, sommige zijn goed te fotograferen. Daarom maakte ik deze shortlist van interessante onderwerpen. Het zal je verbazen hoeveel zichtbaar is met een gewoon tele-objectief.
Die lijst wilde ik zo praktisch mogelijk houden, om enthousiastelingen een voorsprongetje te geven. Wie een compleet overzicht wil, raad ik aan om een astronomisch handboek te kopen.

astrofotografie
De M45 is met het blote oog waarneembaar. Een camera met 300mm tele-objectief registreert de prachtige stofnevels. Fotograaf: Rutger Bus

Lichtvervuiling, structuren en filters

Voor de meerderheid van ons geldt dat we in (sterk) lichtvervuild gebied wonen. De hemel is zo ernstig overstraald door lichtbronnen, dat de helderheid van nevelstructuren weg valt in de heldere nachthemel. De allerbeste oplossing tegen de lichtvervuiling is een donker gebied opzoeken. Maar dat is tegelijkertijd niet altijd haalbaar. Het is fijn als je dicht bij huis aan de slag kan.

astrofotografie
De Orionnevel is relatief helder. Fotograaf: Rutger Bus

Gelukkig valt er ook met lichtvervuiling prima te fotograferen. Ik wil op mogelijkheden wijzen om toch astrofoto’s te kunnen maken.

Twee methoden die meer van de structuren laten zien zijn:

  • Lange(re) belichtingstijden
  • Meerdere foto’s maken en deze softwarematig laten stapelen

De bekendste astronomische objecten kunnen mooi vastgelegd worden met een totale integratietijd van 1 tot 4 uur.

Soms is het maximaliseren van de belichtingstijd niet genoeg. Gelukkig zijn er filters die het verschil kunnen maken. Er zijn diverse type filters, daarover zal ik later graag wat uitleggen.

astrofotografie
Twee keer hetzelfde gebied. Links zonder filters. Rechts effectieve filtering m.b.v. twee smalbandfilters. Fotograaf: Michiel Snijders

Voorbereiding

Een goede voorbereiding is onmisbaar. Zelf houd ik niet van fotograferen met slechts hoop op zegen. Er zijn diverse mogelijkheden (waaronder apps) die helpen voorkomen dat je sessie mislukt door bijvoorbeeld:

  • Verkeerde maanstand voor de keuze van je onderwerp
  • Bewolking (zéér waarschijnlijk met ons gematigde zeeklimaat)
  • Je onderwerp bevindt zich onder de horizon vanwege seizoenswerking

Nabewerking

Veel astrofoto’s bestaan uit meerdere opnames die op elkaar geplakt worden om ruis te verminderen. Voor die nabewerking is speciale software nodig. Gelukkig bestaat er een gratis programmaatje, DeepSkyStacker, dat prima werk levert. Het resultaat van DSS lijkt een fletse tiff-file. Door middel van Gimp (gratis) of Adobe Photoshop/Lightroom kan het fletse bestand omzet worden in een gedetailleerde foto.

astrofotografie
Van gestapeld bestand naar definitieve versie. Fotograaf: Michiel Snijders

Conclusie

Op het eerste gezicht kan astrofotografie knap lastig lijken, maar de basis is gelukkig geen raketwetenschap. Om tot die basis te komen, zullen er randzaken weggelaten moeten worden. Dat vind ik niet erg, want hoe dan ook: ik wil dat de passie centraal staat. Het zijn de lichtdeeltjes uit de ruimte die in jouw lensopening vallen. Dat geeft een enorme kick. De foto’s hoeven niet direct perfect te zijn, het is leuk als je je kan verdiepen en langdurig blijft bijleren.

Deel dit artikel


14
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Ronald Kamphuis op 8 november 2017 om 17:08

    Leuk en interessant artikel , voorlopig houd ik me bezig met de Melkweg in het landschap wat erg leuk om te doen is. Maar wie weet….

    1. Door Michiel Snijders op 8 november 2017 om 18:41

      Bedankt Ronald! Jouw foto’s ken ik wel, de nightscapes zijn ook prachtig.

      Wat je kan overwegen als je wat nieuws wilt proberen:
      Het volgsysteem wat ik heb kan ook op halve snelheid volgen. Dan verlies je niet teveel voorgrondscherpte, maar de regel-van-500 is dan ineens regel-van-1000 (ik neem even aan dat je de vuistregl kent).
      2x langer belichten is meer dan alleen een iso-stop verschil, je wint detail in de zwakkere structuren.

  2. Door Bob Luijks op 8 november 2017 om 09:27

    Mooi Michiel, benieuwd naar de vervolgartikelen!

    1. Door Michiel Snijders op 8 november 2017 om 18:36

      Bedankt Bob! Het volgende artikel is al een beetje in de maak.

  3. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dit een uiterst interessant artikel is. Schitterende beelden! Ik zou me graag ook nog eens iets serieuzer gaan bezighouden met astrofotografie. Kijk daarom met veel belangstelling uit naar het vervolg. Gr Thomas

    1. Door Michiel Snijders op 8 november 2017 om 18:35

      Bedankt! En heel veel succes.
      Wat kan helpen is de site van Astrobin.com
      Bijvoorbeeld googlen op ‘M31 300mm astrobin’ kan als inspiratiebron dienen.
      Bij telescopen wordt vaak de opening gegeven ipv brandpuntafstand (een 200mm f/4 telescoop is dus voor ons een 800mm f/4).

  4. Interessant stuk! Ik ben benieuwd naar de vervolgen

    1. Door Michiel Snijders op 8 november 2017 om 18:30

      Dank u wel. Het volgende artikel zal gaan over de astronomische objecten.

  5. Door Chris Ruijter op 6 november 2017 om 09:54

    Fascinerende bezigheid Michiel! Wat een gave beelden man. Met het oog op het volgsysteem, heb je ook, of ken je ook, ervaringen met het AstroTracer systeem van RicohPentax?

    grt,

    Chris.

    1. Door Michiel Snijders op 6 november 2017 om 12:57

      Thanks Chris!
      Het systeem is door Mike Muizebelt gereviewd. Het lijkt erg fijn te werken, mits je niet te bont maakt qua brandpunt of belichtingstijd.

  6. Door Adri Groot Nuelend op 6 november 2017 om 08:33

    Getroffen door het astrovirus. Leuk dat je ook met smalband bezig bent. Gebruik je daarbij een ccd of gewoon je spiegelreflex?

    1. Door Michiel Snijders op 6 november 2017 om 09:24

      Leuk dat je reageert, jouw foto’s gaven me een twee jaar geleden het zetje om ook te beginnen.

      De smalbandfoto is gemaakt met een full-spectrum Canon 1200D en clip-in Astronomik Ha en OIII clip-in.

    2. Door Adri Groot Nuelend op 6 november 2017 om 16:48

      Gaaf om te horen Michiel!

      Je zal het zelf al wel gezien hebben, maar ik kwam er pas kort geleden achter dat de Star Adventurer ook een autoguiding poort heeft. Guiden op één as weliswaar, maar toch. Werkt best goed.

      1. Door Michiel Snijders op 8 november 2017 om 18:28

        Inderdaad, met pijn en moeite kan de Star Adventurer een 300mm f/2.8 en 100mm macro als guider dragen. Of eigenlijk net niet :).

        Momenteel ben ik bezig met een EQ6 en 6″ Newton.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *