Column: De hype

Pierproblematiek

Had ik kunnen weten. Op zaterdagochtend naar de pier van IJmuiden gaan is een risico. De enige ging ik niet zijn. En met pech ook niet een van vijftig. Een oerlelijke, niet bepaald goed bereikbare plek die vrijwel exclusief wordt bezocht door vissers en vogelaars lijkt onder die laatste groep zo in populariteit gestegen dat er geen privémomentjes meer inzitten. En zeker ‘beginners’ kunnen nog wel eens de momenten in de weg zitten. Niet uit onwil, maar enthousiasme. Dat laatste is tegenwoordig alom voorhanden.

Zakverrekijkers

Dat vogelen een hype is geworden merk je overigens op allerlei plekken. In mijn park komen de zakverrekijkers vanuit de raarste plekken tevoorschijn, en wordt bij het minste of geringste piepje uit de bosjes Merlin opgestart. Met camera en verrekijker (met respectievelijk de woorden ‘Nikon’ en ‘Vogelbescherming’ op de koorden) ben ikzelf ook een ware attractie.

“Heb je nog wat bijzonders gezien?”

Die verwachte vraag volgt vrijwel altijd. Mijn standaard antwoord is meestal de soort die ik – op merel, koolmees en houtduif na – als laatst heb gespot.

Laagdrempelig

Waar vogelen vroeger (ook voor ‘mijn tijd’) nog louter voor de liefhebbers was – dikke pillen onder de arm, met lamme armen de verrekijker omhoog blijven houden en op de gok in het juiste seizoen naar een geschikte plek – is dat nu wel anders. De hobby is mega toegankelijk. Apps herkennen (niet altijd even betrouwbaar) zang, en leuke waarnemingen worden meteen gedeeld. Ergens vind ik dat mooi. Die lagere drempel. Waardering voor datgene dat ik waardeer. Toenemende populariteit voor iets dat ik zo graag wil koesteren. Maar ik zie wat beren.

Tweehonderd

Terug naar de pier. Die paarse strandloper was voor mijn gesprekspartner een nieuwe. Glimmende ogen. “Een nieuwe soort op de jaarlijst!” – waarop hij als ‘starter’ aan het einde van het jaar minstens 200 soortnamen hoopte te zien staan.

Tweehonderd.

Dat getal, dat schuurt. Niet omdat het niet ‘knap’ is om zoveel soorten in een jaar te zien. Maar omdat het om dat getal gaat, en niet om momenten. Alsof vogels verzamelitems zijn. Zoals Wuppies of Albert Heijn-smurfen. De verzameling was niet compleet als je een ‘kleur’ of ‘modelletje’ miste.

Of was ik stiekem een beetje jaloers op dat frisse enthousiasme? Wellicht mis ik mijn eigen eerste paarse strandloper wel. Toen was ‘ie prachtig mooi. Nu was het vooral ‘weer een modelletje’. Dat verschil zegt waarschijnlijk meer over mij.

Trompetsmurf

In onze smurfenverzameling ontbrak de trompetsmurf. In de laatste week van de actie speurde mijn vader het internet af naar iemand in de buurt die er eentje dubbel had. Op de fiets, even ruilen. Collectie compleet.

De trompetsmurf van toen heet nu parelduiker of middelste bonte specht. Een Google-search, en gelijk onderweg. En verschijnt er een zeldzaamheid? Dan weet half vogelend Nederland dat, en staat binnen een uur de dichtstbijzijnde berm vol. Ik kan het weten; ik heb ook recent nog ‘haastig’ een woestijntapuit bezocht.

Nu is de motivatie van ‘een nieuwe’ wat lager. Nou ja… Misschien is het eerlijker om te zeggen dat ik wil dat die motivatie wat lager is… Want die verzameldrang zit ergens wat dieper dan ik zou willen. Tegen mijn wensen in forceer ik mij wat vaker tot een ‘gewone’. En kijken, in plaats van scoren.

Of dat nobel is, of beter, dat weet ik niet zo goed, maar het zorgt in ieder geval voor meer vrijheid. Vogels worden wat meer vogels, in plaats van trompetsmurfen in een verzameling die nooit compleet gaat- en hoeft te zijn. Maar die verzameldrang verdwijnt daarmee niet. Hij verandert gewoon van vorm.

“Roerdomp!!”

Want wat er nog meer knaagt? Het fotograferen zelf. Want hoe maak je unieke foto’s in een wereld waarin iedereen een ‘600’ en een fotohut kan huren of dezelfde vogel via dezelfde apps kan vinden? Het simpele bijschrift “Roerdomp!!” onder een scherp-genoeg portret doet het prima online. Helaas moet ik bekennen dat ik me wel schuldig heb gemaakt aan het vergelijkingsspel – “Die van mij zijn toch beter? Artistieker? Scherper? Unieker? Waarom dan zo weinig betrokkenheid?” Alsof ook hier weer iets compleet moest.

Vermoeiend man. De Instagram-pauze van laatst heeft me goed gedaan. In het veld kijk ik iets meer, en schiet ik iets minder.

Ethiekeren (alweer)

En dat brengt me precies tot het ethische stuk. Want hoe meer ogen, hoe meer lenzen, hoe groter de verleiding om net iets dichterbij te komen dan nodig.

Afstand houden. Vogels op jou af laten komen. Geen kwetsbare locaties delen. Je niet asociaal gedragen…

Hoor mij nou. Alsof mijn paar extra jaren mij het recht geven om in de rol van boswachter te schieten. Maar ik voel me wel verantwoordelijk. Omdat ik gezien heb hoe het niet moet. Opgejaagde uilen en platgetrapte heide. Stress bij broedvogels omdat iemand zo nodig met een replay wilde checken of het een zwartkop of een tuinfluiter was (en dan nog chagrijnig kijken als ik ‘de tuinfluiters zijn nog niet terug’ opmerk)…

Niet te belerend bewustzijn kweken is een skill die ik inmiddels hopelijk wat meer heb ontwikkeld.

Begrijp me niet verkeerd. Ik vind het mooi om te zien dat ik de passie mag delen met meer en meer mensen, op meer en meer plekken. Het vogels kijken en fotograferen is toegankelijker dan ooit. Met betere gidsen, middelen, kennis… Vogels leuk vinden, is nog nooit zo makkelijk geweest.

Laag blijven

We praten nog even na, wanneer een groepje steenlopers invliegt en niet al te ver bij ons vandaan landt. “Let op”, zeg ik, met net iets te veel overtuiging en vertrouwen in het karakter van de naderende steltjes. “Nu laag blijven. Steenlopers zijn niet bepaald bang, zolang je geen gekke dingen doet…”

Naast elkaar hurkend ‘beschieten’ we de inderdaad makke steenlopers. Ik met mijn asociale telelens, mijn metgezel met een oudere camera die waarschijnlijk pas recent uit een verstofte doos ergens op een zolder vandaan is getoverd. “Een steenloper, zei je? Dat is ook een nieuwe voor mij! Laat jouw foto’s eens zien? Wow. Je ziet wel dat je goed materiaal hebt!”

“De meeste vogelaars praten ook wat minder” – zeg ik met een knipoog. Gelukkig krijg ik een lach terug.