Kleuren in het bos
Elke keer weer blijf ik me verwonderen over de kleurenpracht in het najaar. In het voorjaar en de zomer overheerst de kleur groen omdat er veel bladgroen (chlorofyl) in het blad zit. Dit bladgroen wordt gebruikt bij de stofwisseling en levert de boom energie op zodat deze kan groeien. In het najaar is er minder zon en wordt er steeds minder chlorofyl aangemaakt, waardoor het uiteindelijk opraakt. Het kost de boom veel energie om bladgroen aan te maken en het is van levensbelang voor de stofwisseling. Daarom halen bomen in de herfst zoveel mogelijk bladgroen uit de bladeren voordat ze vallen.
Wat overblijft zijn andere stoffen met andere kleuren, variërend van verschillende tinten geel, tot oranje en rood. Juist die kleurenpracht, in combinatie met het besef dat de echt mooie dagen in het najaar steeds schaarser worden, maakt een herfstbos zo onweerstaanbaar aantrekkelijk. Op een mooie dag met rustig herfstweer is het dan nog even genieten voordat het grijs en kaal wordt. Voor natuurfotografen is dit hét moment om eropuit te trekken, want de herfst biedt niet alleen visueel spektakel, maar ook een sfeer van vergankelijkheid die je in geen ander seizoen zo sterk voelt.
Verstilling
Vanochtend ben ik zonder duidelijk plan het bos ingegaan. De camera in de hand, maar deze voelt meer als bijzaak dan als doel. Drukte op het werk en een paar dingen die me privé raakten, zorgden voor onrust. En een wandeling door een herfstbos voelde als een passend tegenwicht: rust, stilte en een natuurlijk decor dat uitnodigt tot vertraging. Ik loop zonder haast, laat het bos tot me doordringen. En pas wanneer mijn hoofd stiller wordt, merk ik dat ik vanzelf weer om me heen begin te kijken.
De bossen rond mijn woonplaats zijn vooral buitenplaatsen en landgoederen. Er zijn vele statige lange bomenlanen met eeuwenoude beuken en eiken. Ongemerkt ben ik zo’n laan ingelopen en plotseling valt mijn aandacht op de grote beuken die zich aan weerszijde van het laantje bevinden. Het is nog vroeg in de herfst en in dit stukje bos heeft het blad van de beuken vooral verschillende groene en gele tinten. De varens die zich aan de voeten van de enorme stammen bevinden zijn al een stuk verder. Hun diep oranje en bruine tinten geven een mooi contrast met het beukenblad. Ik besluit het statief erbij te pakken en het tafereel op de foto te zetten. Er wordt door mij gekozen voor een laag standpunt, om de hoogte van de bomen te benadrukken. Daarnaast zoom ik in om het beeld te comprimeren waardoor storende delen van de heldere lucht niet zichtbaar worden in de foto. De afbeelding op het schermpje van de camera straalt een aangename herfstsfeer uit.
Focus op de herfst
Graag wil ik nog meer van de herfstsfeer in beeld vangen. Doordat we nog vroeg in de herfst zitten, zijn de echte knallende herfstkleuren nog wat schaars. Hier en daar zie ik een toefje oranje of rood tussen verschillende tinten groen. Wil je die uitbundige kleuren toch in beeld brengen, dan moet je er dus echt actief naar opzoek. Daarom pak ik mijn spullen en loop ik langzaam verder, terwijl ik mijn blik voortdurend door het bos glijdt.
Ik speur naar kleuraccenten, naar plekken waar de herfst zich nét iets eerder laat zien.
Na een tijdje valt mijn oog op een Amerikaanse eik, waarvan het blad prachtig geel en oranje kleurt. Deze boomsoort, een exoot, verkleurt vaak eerder én intenser dan de inheemse soorten. Ik loop ernaartoe om de fotografische mogelijkheden te verkennen. De boom is imposant en het kleurenspel is prachtig, maar wat ik ook probeer—een overzichtsbeeld dat echt werkt krijg ik niet gemaakt. Of het perspectief klopt niet, of de achtergrond leidt teveel af. Dan kies ik voor een andere aanpak. In plaats van de hele boom probeer ik een paar felgekleurde bladeren te isoleren. Ik zoom in, kies een donkere achtergrond voor contrast, en speel met het licht. Door de beperkte scherptediepte ontstaat er een zacht, onscherp bokeh dat de sfeer versterkt. Ineens valt alles op z’n plek. De eenvoud van een paar bladeren zegt soms meer dan een heel bos.
Sporen van het seizoen
Al lopend en spelend met de camera gaat de tijd snel voorbij. Maar ik kan natuurlijk niet naar huis alvorens een paddenstoel op de foto gezet te hebben. Onderweg ben ik er al meerdere tegengekomen maar nog niet mooi genoeg om te fotograferen. Na enkele minuten zie ik een omgevallen boomstam met daarop dichte bundels zwavelkopjes. Deze paddenstoel groeit in groepen bij elkaar op dood hout en dankt zijn naam aan de zwavelgele kleur van de hoed en de steel. Ondanks dat dit Nederlands veelvuldig voorkomende paddenstoel is, vind ik ze er altijd mooi uitzien en dus de moeite waard om ze te fotograferen. Bij het kiezen van de compositie zet ik de boomstronk diagonaal in de foto waardoor een zichtlijn ontstaat die je door de foto leidt. Ook wordt er weer een beperkte scherptediepte gerealiseerd zodat de aandacht gaat naar een groepje interessante zwavelkoppen. Een paar gekleurde blaadjes maken het beeld af.
Vertragen met de camera
Na een paar uur rondstruinen keer ik langzaam terug richting huis. Mijn geheugenkaartje is goed gevuld, maar nog belangrijker: mijn hoofd voelt weer leeg. Fotografie is voor mij meer dan het vastleggen van mooie plaatjes—het is een manier om echt aanwezig te zijn in het moment. Om te vertragen, te kijken en te genieten. Een herfstbos biedt daar alle ingrediënten voor: kleur, contrast, licht en vooral sfeer.
Het is elke keer weer verrassend hoeveel verschillende beelden je kunt maken, zelfs op een klein stukje bos. Van grootse lanen met statige bomen tot intieme close-ups van blad en paddenstoel. Juist die afwisseling maakt het zo leuk om de herfstsfeer op uiteenlopende manieren vast te leggen. En of het nu een technisch perfecte foto wordt of gewoon een beeld dat je zelf aanspreekt—het proces zelf is misschien nog wel waardevoller dan het eindresultaat.
