Wilde dieren fotograferen is moeilijk. Dat hoef ik geen enkele natuurfotograaf uit te leggen. Dieren hebben zelden interesse in een fotosessie. Ze moeten eten zoeken, territoria verdedigen en zien te voorkomen dat ze zelf als maaltijd eindigen. ‘Perfect poseren voor de fotograaf’ staat niet in hun draaiboek. Toch proberen we als natuurfotografen voortdurend die illusie van controle op te roepen.
Mijn eisenpakket
Een diertje moet vrij zitten, maar wel op een karakteristiek plekje. Het licht zacht, maar niet vlak. De achtergrond rustig, maar niet steriel. Het oog scherp, met catchlight. Wat natuurlijk gedrag erbij. Of juist intentioneel creatief. Ethisch verantwoord, natuurlijk. En origineel, alsof niet dagelijks duizenden vogelfoto’s online verschijnen.
De lat steeds hoger
Wat begint als een verzameling voorkeuren, groeit ongemerkt uit tot een steeds strenger persoonlijk beoordelingskader. Mijn definitie van een goede foto is de afgelopen jaren behoorlijk opgeschoven. Technisch, natuurlijk, maar vooral inhoudelijk. Ik wil context: leefomgeving, sfeer, iets dat voelt alsof het beeld ergens plaatsvindt. En niet alleen: ‘hier is een vogel’.
Tegelijkertijd moet die foto ook nog eens ethisch verantwoord tot stand zijn gekomen. Geen lokmiddelen, beïnvloeding of overdreven opgepoetste nabewerking. Dat is nogal een eisenpakket voor onderwerpen die zich niets van mijn plannen aantrekken. Mijn fotoproductie is dan ook flink afgenomen. Want: hoe hoger de norm, hoe zichtbaarder alles wordt wat zich niet laat sturen.
Het beetje controle
En dat is frustrerend. Mijn eerste zwarte tapuit in Spanje liet zich uitsluitend van zijn fotografisch verkeerde kant zien. Een veelbelovend vlinderplan viel in duigen omdat de zon net achter een populierenbosje opkwam. Of het vinkje dat prachtig vrij zat, maar wel precies voor die uitgebeten zonnevlek tussen de bladeren.
Misschien is het daarom niet gek dat zoveel natuurfotografie uiteindelijk draait om het controleren van wat er wel te controleren valt. Voer en een zorgvuldig gekozen takje bij een schuilhut met een perfect rustige achtergrond. Naar de waterleidingduinen voor tammere herten en vossen. Manieren om chaos een beetje naar je hand te zetten. En, het werkt. Het levert vaak rustige en scherpe foto’s op. Maar die beelden doen mij eigenlijk weinig meer. De onderwerpen raken losgezongen van de rommelige context waarin je ze normaal gesproken zou aantreffen. Het ‘klopt’, maar het leven ontbreekt.
Niet aan te oranje-tippen
De behoefte aan controle merkte ik ook tijdens mijn voorjaarsprojectje op kniehoogte. Ik vond al vroeg een kleine populatie oranjetipjes in mijn park, en besloot eindelijk serieus werk te maken van die soort. Twee weken lang was mijn ritme pittig consistent: ’s avonds op zoek naar rustende vlinders, ’s ochtends terug met de camera.
En toch. De perfecte weersvoorspelling, maar regen. De zon die net verkeerd opkomt, of de wind die het beste vlindertje in het gras heeft geblazen. Sta je dan om 6 uur. De verleiding om zo’n vlindertje te herpositioneren kan ik weerstaan, maar ik begreep ‘m wel. Die werkelijkheid gedraagt zich regelmatig opvallend slecht tegenover mijn verwachtingen, en het pakken van controle kan dan zo verleidelijk zijn.
De nachtmerrie
De controle werd – helaas – nog concreter tijdens een fotoreis naar Spanje. Ik had me verheugd op inspiratie, bijzondere soorten en een portfolio-impuls, maar vertrok met een ongemakkelijk gevoel over hoe normaal beïnvloeding blijkbaar is. Vogels werden gelokt met geluidsfragmenten om ze dichter bij de deelnemers te krijgen. “Jullie hebben er nu eenmaal voor betaald, en anders komen ze niet…” Daar werd ik wel even stil van. Blijkbaar wordt zelfs verstoring normaal als verwachtingen om de hoek komen.
De standaard
En hoe frustrerend dat dat allemaal zo vanzelfsprekend leek. Alsof playbacks een ingeburgerd onderdeel van de hobby zijn geworden: een efficiënte oplossing voor de onvoorspelbaarheid, die ik helaas ook in Nederland regelmatig tegenkom. Ik snap die druk ergens wel. De beelden uit reisbrochures of magazines wil jij ook maken, en wilde dieren werken nu eenmaal niet mee aan verwachtingen. Dus als gids moet je iets.
Waar ligt de grens tussen het fotograferen van natuur, en het regisseren, en mogelijk verstoren ervan? En hoe blijven we daar verantwoordelijk in terwijl de druk om te leveren lijkt toe te nemen?
Een goede hoop
Ik probeer langzaam vrede te krijgen met het feit dat mijn galerij minder snel groeit dan ik zou willen. De voorbereidingen uitdenken, tot waar dat niet meer kan, en het grillige accepteren. Dat die grauwe vliegenvangers geen zin hebben. Dat er een vlinder wegwaait. Dat er net een takje uit die tjiftjaf steekt. Wat ik probeer over te houden, zijn die paar beelden waar ik gevoelsmatig echt iets mee heb: met een onderwerp dat zich niet heeft laten dwingen.
Misschien hoort dat tjiftjaf-takje er juist bij. Het bewijst tenminste dat die vogel nog zelf mocht kiezen waar hij ging zitten.
