HOME < INSPIRATIE < FOTO WIKI
Foto Wiki

Compositie: de regel van derden

Als je jouw onderwerp altijd midden in het beeld zet, dan kun je zelfs een foto van een jagende wolf nog saai maken. Het is jouw taak als fotograaf om een foto neer te zetten waar iedereen graag langer naar kijkt. De regel van derden is één van de hulpmiddelen die je daarbij helpt.

regel van derden
Wat is de regel van derden en hoe kan je deze het beste toepassen? Fotograaf: Bjorn van Lieshout

Waarom je onderwerp niet in het midden moet staan

Veel beginnende fotografen kiezen ervoor om hun onderwerp precies in het midden van het beeld te zetten. Soms werkt dat prima, bijvoorbeeld als het onderwerp veel symmetrie heeft, of beeldvullend wordt gefotografeerd. Maar vaak levert het een saaie foto op.

Als je jouw onderwerp in het midden plaatst krijg je al snel een saaie foto. Fotograaf: Bjorn van Lieshout
Door je onderwerp uit het midden te halen wordt de foto al meteen een stuk spannender. Fotograaf: Bjorn van Lieshout

Hoe komt dat? In het dagelijks leven staat alles waar we naar kijken al midden in ons beeld. Jij kijkt nu ook niet met een schuin oog naar het scherm. Iedere letter die je leest staat in het midden van je blikveld. Vol in de aandacht. Je hersenen zijn er op getraind om zo naar de wereld te kijken. Als je het onderwerp van je foto’s ook in het midden neerzet is dat wat je hersenen verwachten. Je maakt een beeld wat precies voldoet aan je onbewuste verwachting. Braaf en vertrouwd, maar dodelijk saai.

Hoe het wel moet

Je kan ervoor kiezen om je onderwerp op iedere willekeurige plek in de foto te zetten, maar niet alles werkt even goed. Er zijn bepaalde plaatsen in een foto die een mooiere compositie opleveren dan andere. Dit zijn dus plaatsen waar je hersenen het onderwerp niet direct verwachten, die toch zorgen voor een evenwichtige vlakverdeling. Waar zitten die hotspots dan?

In de loop der eeuwen hebben schilders, beeldhouwers en andere kunstenaar altijd gezocht naar deze hotspots. En ze zijn gevonden. Er is zelfs een studierichting die onderzoekt waar we de verschillende beeldelementen het beste kunnen plaatsen: de compositieleer. Hieruit zijn verschillende compositieregels naar voren gekomen. Denk hierbij aan de gulden snede of de fibonacci spiraal. Maar de regel van derden is voor fotografen toch wel de bekendste en meest gebruikte regel.

Hoe de regel van derden werkt

Verdeel een beeld in negen gelijke vlakken, met twee horizontale lijnen en twee diagonale lijnen, alsof je boter, kaas en eieren gaat spelen. De snijpunten van deze lijnen zijn hotspots in je foto, maar ook de lijnen kun je gebruiken bij het maken van je compositie.

Verdeel het beeld in negen gelijke vlakken en plaats je onderwerp op één van de snijpunten. Fotograaf: Bjorn van Lieshout

Als je een beetje hebt meegerekend kom je dus uit op 4 hotspots waar je het onderwerp van je foto kan plaatsen. Maar welk van deze vier punten moet je dan gebruiken? Dit hangt helemaal af van het onderwerp en van de achtergrond. De ene keer staat er een storend element in de achtergrond dat je buiten beeld wilt houden, de andere keer wordt het bepaald door je onderwerp. Zo kan het zijn dat je onderwerp naar de zijkant kijkt. Dan is het aan te raden om voldoende ruimte te laten in die kijkrichting, anders lijkt het alsof je onderwerp uit het beeld kijkt. Dat is storend. Kies dan een snijpunt waarbij het onderwerp nog voldoende ruimte aan de voorkant heeft.

Kies een snijpunt waarbij je voldoende ruimte laat in de kijkrichting van je onderwerp. Fotograaf: Bjorn van Lieshout

Ook bij landschapsfotografie kun je de regel van derden gebruiken. Als je de horizon midden in het beeld zet dan wordt dat ook vaak een saaie, ongeïnspireerde foto. Door je horizon op één van de lijnen van de regel van derden te plaatsen krijgt je foto meer dynamiek. Wanneer je de nadruk op de voorgrond wilt leggen kies je de bovenste lijn. Als je de horizon op de onderste lijn legt komt er een groot gedeelte van de lucht in beeld. Dit kun je dus gebruiken om de nadruk te leggen op een imposante wolkenlucht.

Gebruik de lijnen van de regel van derden om je horizon te positioneren. Fotograaf: Bjorn van Lieshout

De regel van derden in de praktijk

Het is gelukkig heel erg simpel om de regel van derden te gebruiken. Bij heel veel camera’s worden de hulplijnen en/of de snijpunten van deze compositieregel als overlay in de zoeker en in de live-view getoond. Je kan dus tijdens het fotograferen al rekening houden met de regel van derden.

Met de hulplijnen van de regel van derden in je live view en zoeker is het heel gemakkelijk om tijdens het fotograferen al rekening te houden met de regel van derden. Fotograaf: Bjorn van Lieshout

Daarnaast is het ook in de nabewerking heel gemakkelijk om een foto bij te snijden en daarbij rekening te houden met de regel van derden. Als je een foto bijsnijdt in Lightroom kun je kiezen uit verschillende compositie-overlays. De overlay met de regel van derden is hierbij als standaard ingesteld. Het wordt ons als fotografen dus heel gemakkelijk gemaakt om met de regel van derden te werken.

Regels om te breken

De term compositieregels klinkt alsof het wetten zijn, gebeiteld in steen. Maar dat is niet zo. Het zijn handreikingen die hun effect in de loop der jaren hebben bewezen. De regel van derden werkt gewoon. Maar hij werkt niet altijd. Er zijn meerdere compositieregels, die allemaal net iets anders werken en toch allemaal effectief zijn. De kunst is om te weten wat de situaties zijn waarbij een bepaalde compositieregel goed werkt. Hiervoor is het belangrijk om de regels te kennen. Het is echter nog veel belangrijker om te weten waarom ze werken. Als je dat weet kun je de regels los laten en voel je instinctief aan waar het onderwerp van je foto het mooiste staat.

Soms moet je alle regels overboord gooien en gewoon de compositie kiezen die het beste bij je onderwerp past. Fotograaf: Bjorn van Lieshout

Deel dit artikel


0
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *