HOME < PRAKTIJK < MAKING OF
Making of

De geboorte van een citroenvlinder

Het is 19 april wanneer ik en mijn gezin op bezoek zijn in een kleine natuurtuin in het midden van het land. Het is mooi weer en naast ringslangen en de eerste vuurjuffertjes zien we veelvuldig citroenvlinders vliegen. Zo nu en dan strijken ze neer op een verfomfaaid struikje, blijven daar een paar seconden en vliegen dan weer verder. Omdat ze zo langzaam fladderen probeer ik een vliegbeeld te maken. Dat lukt, deels, maar terwijl ik door mijn zoeker kijk ontdek ik ineens wat ze op die struikjes doen. De dames leggen eitjes!

Citroenvlinder
Citroenvlinder. Fotograaf: Chris Ruijter

De geboorte van een project

De citroenvlinder prijkt al járen bovenaan mijn favoriete vlinderlijst. Geen page of tipje stoot hem van de troon. De kleur is van een haast onaardse tint zwavelgeelgifgroen, mijn favoriete kleur, dus dat scoort punten. Dan het moment. Dikwijls is het zo’n dag dat je je ineens beseft dat het wel eens gedaan kon zijn met de kou en ellende van het winterseizoen. Juist dan, als die gedachte omhoog borrelt, zie je een citroenvlinder. Als een profeet die je gedachte heeft opgevangen fladdert hij ogenschijnlijk nonchalant voor je neus langs. Heerlijk. Met z’n vleugels doet hij blaadjes na, prachtig om van dichtbij te zien en te beseffen. Broodnodige camouflage om het een jaar (!) uit te houden. Daarmee is het een van de langstlevende vlinders van ons land.

citroenvlinder
Een vrouwtje citroenvlinder legt voor onze ogen haar eitjes op een takje van de Vuilboom. Fotograaf: Chris Ruijter

Terug naar de natuurtuin en de eitjes. Een project is geboren. Mijn gedachten gaan razendsnel en terwijl we opzoeken hoe het precies zit met de cyclus van het citroentje, fladderen ze nog steeds vrolijk om ons heen. De weg van ei naar vlinder blijkt vrij eenvoudig en we durven het aan. Samen met de wetenschap dat dit een van de meest algemene vlinders in Nederland is, besluiten we wat eitjes mee naar huis te nemen met als doel het proces vast te leggen. Het begin is goed, want zojuist heb ik gefotografeerd hoe een vrouwtje de eitjes op het uiteinde van een dood takje legt! Die worden het.

Eitjes citroenvlinder
Met 5x vergroting zijn de eitjes pas écht goed te zien. Fotograaf: Chris Ruijter

Een kwestie van (veel) geduld

Eenmaal thuis begint het lange wachten. Relatief natuurlijk, want de eitjes komen al binnen een week uit. Een spontaan geboekt vakantiehuisje gooit nog bijna roet in het eten, maar gelukkig willen de nieuwe overburen wel even een cellofaantje over de vaas heen spannen om te voorkomen dat de rupsjes zouden ontsnappen. Een veelzeggende kennismaking met hún nieuwe overburen. Natuurlijk zouden die rupsjes nergens heen gaan, maar alles is nieuw, dus veel is onbekend en dit mág niet mislukken. We komen thuis en ik zie dat de eitjes leeg zijn, maar rupsjes kan ik niet ontdekken. Ik maak me zorgen, ik voel me verantwoordelijk voor hetgeen ik meegenomen heb uit de natuur. En dan toch, na héél goed zoeken, vind ik er eentje. Het allerkleinste rupsje dat je ooit gezien hebt heeft is de veroorzaker van het allerkleinste gaatje-in-een-blad dat je ooit gezien hebt. Bingo!

Rupsje citroenvlinder
Rupsje van een dag oud. Met het blote oog vrijwel niet te zien. Fotograaf: Chris Ruijter

Vuilboom City

Ik besluit elke dag, of elke twee dagen, een foto te maken van de rups. Om te zien hoe hij groeit en verandert. Het is onmogelijk om elke foto exact zo te maken als de vorige dus ik besluit al snel om juist het tegenovergestelde te doen. De rupsen groeien hard en zijn echte veelvraten. Al snel moeten we er op uit om Vuilboom te vinden, samen met de Wegedoorn de waardplant van de citroenvlinder. Maar dat blijkt nog niet mee te vallen in het begin. Op een zondagochtend echter loopt mijn vrouw met een vriendin door een bepaald stuk bos en daar blijken ze al die tijd gestaan te hebben! We dopen het gebied Vuilboom-city. Tjokvol staat het er. Probleem opgelost. De takjes blijken het aardig te doen in een borrelglaasje met water. Top.

Vuilboom
Inmiddels hebben we ook in onze eigen tuin een Vuilboompje geplant… mét resultaat, de eerste rupsen van het citroentje treffen we al na een aantal weken aan! Een simpele rekensom leert dat de eitjes in onze eigen tuin gelegd moeten zijn. Niet door de verse vlinders overigens: deze leggen hun eitjes pas volgend voorjaar. Fotograaf: Chris Ruijter

Vlinder in de maak

De rupsen nemen intussen indrukwekkende vormen aan en ik kan me voorstellen dat ze nu elk moment toch wel moeten gaan verpoppen. Op 12 mei, rond etenstijd, zie ik ineens een groen banaantje hangen in het terrarium! Vakkundig zijn de achterste pootjes vastgemaakt aan een stukje zijde en met haar middel hangt ze in een zelf gesponnen gordeltje. De studio wordt in over-haast ingericht, maar achteraf heb ik nog alle tijd. Het duurt nog zo’n 24 uur voordat de rups uit haar jas scheurt en de pop tevoorschijn komt. Een dag later opent de rups inderdaad en er komt een voor mij totaal onbekende vorm uit tevoorschijn. Elke paar seconden maak ik een foto. Het schudt, swingt en waggelt net zo lang totdat het oude jasje op de grond valt. Dan keert de rust terug en begint het rijpen. De grootste transformatie heeft dan al plaatsgevonden. Door de half-transparante pop heen zie je alle eigenschappen van de vlinder al zitten.

Pop citroenvlinder
De rups, of liefkozend door ons thuis ‘banaantje’ genoemd, trekt zijn oude jas uit en is getransformeerd tot pop. Fotograaf: Chris Ruijter

Ongekroonde vlinderkoningin

Zoekend op internet kom ik Silvia Reiche tegen. Dé ongekroonde koningin van de vlinderfotografie wat mij betreft. Ik stel haar wat vragen over het proces en ze antwoord terug dat het zo’n 10 tot 11 dagen zal duren voordat de vlinder uit de pop zal kruipen. Dat ik niet kan wachten is een understatement van ongekend formaat. Onvermijdbaar sleuren de dagen zich voort en de eerste dagen zie ik weinig tot niks veranderen aan de pop. Maar na een dag of 11 komt er toch kleur aan. Letterlijk. Op de plek waar de vleugels zitten opgevouwen begint zich een herkenbare kleur af te tekenen. Witgeel. Het is een vrouwtje. En na 13 dagen is het dan eindelijk zo ver…

citroenvlinder terrarium
Het ingerichte ‘terrarium’; een oud aquarium met daglichtlamp, tijdgeschakeld zodat de juiste omstandigheden worden nagebootst. Fotograaf: Chris Ruijter
citroenvlinder
Dat de citroenvlinder niet op de grond valt bij dit proces is een wondertje. Fotograaf: Chris Ruijter

Mission accomplished

Via Silvia weet ik dat dit secondewerk is. Ik zit zó geconcentreerd te kijken naar de compleet verkleurde pop dat ik de eerste beweging van het dakje bestempel als een glitch van mijn ogen. Niets is echter minder waar. Om half tien in de ochtend opent het klepje bovenaan de pop zich langzaam maar zeker en daar komt de werkelijk práchtige vlinder tevoorschijn. De camera staat al uren op statief en elke paar seconden maak ik een foto. De vlinder blijft mooi parallel aan de pop bungelen, zodat ik weinig hoef te veranderen aan de scherpstelling en alles in het frame redelijk scherp kan houden. Een kwartier later is het gebeurd. De vlinder hangt te wachten aan de pop. Wachten tot de vleugels zijn uitgehard en ze haar eerste vlucht kan maken. Die middag, rond een uur of 4, poetst ze haar ogen en voelsprieten, trilt haar vleugels warm, stijgt op en kiest het luchtruim. Ik ga achterover zitten en een dikke, vette glimlach neemt mijn gezicht over. Lift off. Mission accomplished.

citroenvlinder
Als de citroenvlinder hangt te drogen heb je mooi de kans om je te richten op alle details. Fotograaf: Chris Ruijter
Adobe Premiere
De korte film maak ik in Adobe Premiere Pro; nog nooit gedaan, bedrieglijk eenvoudig om te leren. Fotograaf: Chris Ruijter
Citroenvlinder uitsluipen
Het lijkt net echt; een heuse studio wordt ingericht zodat ik de rupsen in de gaten kan houden en kan fotograferen op het moment dat ze gaan verpoppen. Fotograaf: Chris Ruijter
citroenvlinder uitsluipen
De laatste fase, het ontpoppen van de vlinder, leg ik bij meerdere vlinders vast. De ene keer werkt de vlinder wat beter mee dan de andere keer. Fotograaf: Chris Ruijter

Met al het beeldmateriaal dat ik inmiddels gemaakt heb, besluit ik een korte film te maken. Een ode aan de citroenvlinder. Een ode aan de vlinder die ons de afgelopen weken zo in haar ban heeft gehouden.

 

De citroenvlinder is één van de meest algemene soorten van Nederland en al jaren stabiel. Mijn inschatting was, en is, dat het gecontroleerd uit laten komen van enkele eitjes en deze op laten groeien tot rupsen, poppen en uiteindelijk vlinders, de natuur geen schade berokkent. Ingrijpen doe je altijd natuurlijk, het is de vraag of dit een negatief effect heeft. Ik heb de afweging gemaakt en vind in mijn geval van niet. Ik heb me van tevoren goed ingelezen en research gedaan over hoe dit project aan te pakken en weet wat ik doe. Als je niet bekend bent met vlinders of insecten in het algemeen: don’t try this at home! Hoogstwaarschijnlijk had in het wild slechts een enkele rups het tot vlinder gered; nu zijn er een tiental méér die het gered hebben. Volgend jaar wellicht dus wat meer citroenvlinders die rondvliegen, meer rupsen voor de hongerige jonge vogels en meer pret voor ons als natuurliefhebbers.

Citroenvlinder kinderen
Het ‘loslaten’ van de vlinders is voor iedereen een feest; dit soort ervaringen nemen kinderen mee voor de rest van hun leven. Fotograaf: Chris Ruijter

Deel dit artikel


21
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Martin op 17 juni 2020 om 13:31

    Prachtig in beeld gebracht Chris, dank!! Vooral het filmpje is genieten 🙂

  2. Dag Chris,
    Prachtig project en heel fraai in beeld gebracht!
    Weet uit ervaring hoe bijzonder het moment is dat de vlinder zich laat zien en zich uit de pophuid wurmt.
    Heb ooit zelf een ontpoppend oranjetipje mogen vastleggen.
    Genieten om jouw project zo te mogen bewonderen.

    Groetjes,

    Walter

    1. Hoi Walter,

      ja het blijft bijzonder. Dat lijkt me ook een erg mooie ontpopping overigens van het Oranjetipje! Bedankt!

      grt Chris.

  3. geweldig verhaal en prachtig Corona project!

    1. Ha Johan,

      dank je Johan! En klopt, als de Corona niet had toegeslagen had ik dit project nooit op deze manier kunnen doen.

      grt Chris.

  4. Voor kinderen is zoiets inderdaad een onvergetelijke ervaring. Daarom heeft de Vlinderstiching de mogelijkheid om koolwitjes in de klas op te kweken. https://www.vlinderstichting.nl/koolwitjes-in-de-klas/

    Ik vroeg me af Chris of je hebt overwogen om meer van het proces te filmen, bijv. etende rupsen?

    1. Hoi Monique, ja dat klopt, erg leuk ook! En het voedsel voor de rupsen is wat eenvoudiger aan te komen. Het filmen ‘overkwam’ me een beetje en was ik in 1e instantie helemaal niet van plan. Volgend jaar nieuwe kansen!

      grt. Chris.

  5. Wat een fantastisch verhaal en een prachtige foto’s. Helemaal super! En niet te vergeten het filmpje ……. zo mooi om te zien. Dit was genieten in hoofdletters!

    Groetjes en een fijne zondag,
    Annette

    1. Leuk Annette! Dank je wel voor je leuke woorden!

      grt Chris.

  6. Door Danny op 13 juni 2020 om 16:06

    Geweldig Chris!! Wat een passie en liefde voor de citroenvlinder! Je hebt dit werkelijk geweldig weten vast te leggen!! Ik geniet op afstand al lange tijd met je mee! Groetjes Danny

    1. Thanks Danny, ja ik deel het graag en veelvuldig, haha!

      groetjes.

  7. Door Ger op 13 juni 2020 om 12:50

    Wat een indrukwekkend proces en wat een prachtig project! Bedankt

    1. Dank je Ger, leuk om te horen!

  8. Prachtig project Chris met erg geslaagde foto’s!

  9. Mooi verhaal Chris!

    1. Thanks Rob!!

      groet, Chris.

  10. Door Riekie op 13 juni 2020 om 09:04

    Prachtig wat een mooi verhaal en een mooi project. Met plezier gelezen.

    1. Hoi Riekie,

      dank je wel! Het was ook ontzettend leuk om te doen!

      groetjes Chris.

  11. Door Noortje Russel op 13 juni 2020 om 08:03

    Jeetje Chris, wat een gewéldig project; het idee én de uitvoering. En hoe leuk dat je ons daar op deze manier deelgenoot van maakt. Ik heb genoten van je verslag en foto’s en heb met grote verwondering (en bewondering) naar het filmpje gekeken. Wat een heerlijk begin van het weekend… dank!

    1. Hoi Noortje,

      leuk om te horen, dank je wel voor je mooie woorden!!

      groetjes Chris.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *