HOME < INSPIRATIE < COLUMN
columns

De Nederlander lijkt te klein voor natuur

Ja, meteen met de deur in huis vallen (met het risico dat de Nederlanders nu weer over mij heen vallen). De Nederlander lijkt te klein voor natuur, Nederland zelf niet. Nederland is nog steeds groot genoeg voor natuur. Als ik Nederland bekijk is er nergens ter wereld op zo’n klein stukje aarde zóveel diversiteit aan soorten en landschapstypen. Nee, Nederland is in mijn ogen nog steeds prachtig… natuur vormt zich prachtig om ons heen, vult gaten die wij laten vallen en ontwikkelt zich om ons mensen heen. Nee, volgens mij lijkt de Nederlander te klein voor natuur.

De Nederlander lijkt te klein voor natuur
De schoonheid van een door ons mensen gecreëerde natuurruïne. Fotograaf: Johan van der Wielen

Ik snap best dat ik met mijn verhaal wellicht op allerlei tenen ga staan, maar dat mag als columnist. Mijn doel is iedereen te laten nadenken, niet meer en niet minder. Mocht je je geroepen voelen om te reageren, lees wel even door tot het eind. Dank je wel!

Oostvaardersplassen zorgt voor uitbreiding vocabulaire

In mijn vorige column, Oostvaardersplassen: overmand door emotie, heb ik geprobeerd mensen te overtuigen van het nut om je eerst in te lezen in je onderwerp alvorens vol emotie en heftige retoriek je mening te gaan verkondigen. Dat heb ik geweten, dagenlang ben ik overspoeld door mailtjes, ben ik letterlijk gestalkt via facebook en messenger en heb ik tientallen heftige telefoontjes ontvangen. Mijn vocabulaire is aardig uitgebreid, en dat wil wat zeggen voor iemand die oorspronkelijk uit Den Haag komt.

Zeker, ik heb ook heel veel constructieve reacties ontvangen van mensen uit diverse kampen en met diverse standpunten, mensen die mij met bronnen en wetenschappelijke studies van nieuwe informatie hebben voorzien. Daarvoor mijn enorme dank! Maar meer nog helaas waren het reacties direct op de man gespeeld, liefst vergezeld van heftige scheldwoorden. Jammer. Mijn doel was (en is) nooit geweest mensen te overtuigen van een vóór of tegen, maar te overtuigen beter onderzoek te doen en vooral richting politiek te gaan i.p.v. ‘s nachts de hekken open te knippen en daarmee zelf het doodvonnis te tekenen van een groepje herten wat de A6 opzocht. Inmiddels is de grootste storm geluwd, althans voor mij. Niet voor het gebied.

Maar toch heeft de discussie met mij meer gedaan dan ik had verwacht. Niet wat reacties betreft, maar het heeft wel mijn ogen geopend over de Nederlandse natuur en de houding van mijn medelanders t.a.v. natuur.

Jong leven in de Oostvaardersplassen of straks voer voor ‘beheer’? Fotograaf: Johan van der Wielen

Natuurbeleid, uiting van Nederlandse arrogantie?

Als fotograaf kom ik niet alleen veel in de natuur maar heb ik ook vaak te maken met beleidsmakers en beheerders. Denk nog eens wat dieper na over deze twee woorden, want eigenlijk is dat toch best raar. Natuur is toch… natuur? Natuur is er toch altijd, met of zonder menselijk invloeden? Nou blijkbaar niet. Ik krijg het gevoel dat natuur iets is wat wij mogen creëren (‘beleidsmakers’) en dienen te onderhouden (‘beheerders’). Is dat niet arrogant als je er zo over nadenkt? Dat wij Nederlanders natuur denken te kunnen ‘maken’? Om vervolgens te vinden dat natuur ook ‘beheerd’ moet worden? Alsof er zonder ons geen natuur zou zijn, of dat zonder onze beheersmaatregelen natuur zou verdwijnen?

Liefde voor natuurruïnes

Een volgend besef wat ik de afgelopen maanden kreeg kwam tijdens het geven van een lezing. In dit verhaal neem ik de toehoorder mee op een reis door onze Nederlandse delta. Ik begin mijn verhaal in Limburg, zak met de rivieren af, passeer de beide stuwwallen, maak uitstapjes naar uiterwaarden en polders en vervolg mijn verhaal via de laagveenmoerassen om bij de Wadden te eindigen. Een bloemlezing van de Nederlandse diversiteit. Tot ik erachter kwam dat de meeste van deze voor ons zo waardevolle natuurtypen gewild of ongewild door onszelf gemaakt zijn. Natuurlijk, oernatuur bestaat niet meer in Nederland maar als je er goed bij stil staat zijn de meeste van onze geliefde stuifzanden, beekdalen, heidevlaktes of laagveenmoerassen in feite menselijke natuurruïnes. Zonder menselijke invloeden zou geen van deze ‘natuurgebieden’ überhaupt (meer) bestaan.

Deze ‘puinhoop’ is het resultaat van overbegrazing en ontbossing… Fotograaf: Johan van der Wielen

Varkens en schapen

Toen in de middeleeuwen de mensen hun varkens de bossen op de beide heuvelruggen injoegen om voer te zoeken hebben wij mensen tijdenlang de grond kapot gemaakt. Neem daarbij de massale ontbossing van de Veluwe en Utrechtse heuvelrug omdat men hout nodig had en de regen die de laatste nutriënten van deze geologische monumenten via de beken uitspoelde en je houdt vanzelf een kaal zandduin over. Waar het nog niet zover was werden schapen uitgelaten die de open vlaktes enorm verarmden omdat ze niet alleen alles wegvraten maar tevens ‘s nachts op de potstallen werden gezet om de kostbare vruchtbare mest op te vangen. Blijkt dat er één dapper plantje standhoudt tegen zoveel vraat en zich kan vestigen in arme gronden en juist dat plantje vinden wij mensen nu zo prachtig als het bloeit: struikheide. De grote heidegebieden waar we nu zo van houden zijn, net als de stuifzand gebieden, niet meer dan de achtergebleven puinhopen van ons menselijke gebruik van natuur. Ze komen buiten Nederland ook nauwelijks voor. En omdat we dat zo mooi vinden lopen er nu commerciële schaapskuddes rond om onze menselijke ruïnes in stand te houden.

De Wieden en Weerribben zijn nu misschien wel één van de meest rijke natuurgebieden van ons land. Maar in feite ook niet meer dan een natuurlijke ontwikkeling rond onze menselijke gretigheid in het gebruik (of verbruik) van natuurlijke bronnen. Jarenlange afgravingen van veen t.b.v. turf hebben samen met stormen en dijkdoorbraken gezorgd voor een uitgebreid plassengebied waar eerst laagveenmoeras was. En toen turf eenmaal in onbruik raakte, kwam de rietindustrie naar voren en is tijdenlang riet gemaaid en afgevoerd. Nu vinden wij deze gebieden schitterend en worden bijna dichtgegroeide vaarten met het zeldzame krabbenscheer opengebaggerd en rietlanden opnieuw gemaaid. Op die manier wordt de ‘natuur’ in stand gehouden.

En omdat we niet van de term ‘natuurruïne‘ houden noemen we het ‘cultuurlandschap‘, briljant gevonden!

Dit prachtige cultuurlandschap is volledig ontstaan uit de gretigheid van de mens Fotograaf: Johan van der Wielen

Natuurdoeltype: status quo natuur

Als je er goed over nadenkt is veel van de ‘natuur’ waar we zo trots op zijn niet alleen het resultaat van ons vernietigende gedrag maar tevens eigenlijk een onnatuurlijk tussenstadium.  Hou je bij heidegebieden op met begrazing of het trekken van sparren door vrijwilligers, dan komen er berken en sparren op en zal het gebied weer gaan bebossen. Dat is de natuurlijke ontwikkeling of ‘successie‘. Wieden en Weerribben zullen dichtgroeien, tenzij de bever zijn invloed laat gelden, en terugkeren naar een moerasgebied.

Maar toch willen we deze tussenstadia in Nederland graag behouden. We praten bij deze tussenstadia zelfs over ‘natuurdoeltypen‘. Letterlijk staat er: “Met behulp van natuurdoeltypen kunnen meetbare doelstellingen voor gebieden bepaald worden. Deze doelstellingen zijn bedoeld als een belangrijk hulpmiddel voor de planvorming, het beheer, de inrichting en de evaluatie van natuur.” (bron: wikipedia). Een prachtige uiteenzetting van hoe wij in Nederland over ‘natuur’ denken: maakbaar, beheersbaar, meetbaar en geschikt voor evaluatie. Is er een verschil tussen natuur en andere ‘projecten’? Er staat letterlijk dat, om de stuifzanden als natuurdoeltype te behouden, de natuurlijk successie tegenhouden moet worden. Stel je voor dat de natuur weer zelf gaat bepalen hoe het groeit en bloeit, dat willen we toch niet? Het lijkt erop dat wij Nederlanders niet dol zijn op natuur maar op onze eigen status quo, de eigengemaakte tussenstadia.

Wat is dan ‘natuur’?

Ik denk dat deze vraag de basis vormt. Volgens mij zien veel mensen ‘natuur’ als iets waar je naartoe gaat, in de ‘natuur’ ga je zondags recreëren maar wij mensen zijn geen onderdeel van de ‘natuur’. Frans Lanting wist dat tijden geleden al, daarom noemde hij zijn project life’, want mensen voelen zich geen onderdeel van ‘natuur’ maar wel van ‘het leven’ en hij wilde juist die betrokkenheid.

Nu ken ik best alle tegenwerpingen hoor. “Wij creëren natuur om soorten te behouden” of “als we niet zouden beheren verdwijnen er soorten of nemen anderen de overhand”. Snap ik en klinkt ook best legitiem. Tot ik ook daar nog dieper over na ging denken. Natuur is overal om ons heen. Want waar wij er als mens een puinhoop van maken komt er wel een soort tot uiting die daar van profiteert. Zeldzame soorten komen ineens op nieuwe plekken naar voren. Zo vormt de middenberm van de A1 de tweede grote vindplaats van het zoutminnende kwelderplantje Engels Gras (dat krijg je van jarenlang zout strooien in de winter) en zie je een heel specifiek assortiment aan zeldzame planten en dieren in de Wieden. De zeearend kwam vanzelf terug en nu lijken ook de lynx, wilde kat en zelfs wolf hun weg naar Nederland te hebben gevonden. Die trekken zich niets aan van ons menselijk handelen, profiteren zelfs van de door ons achtergelaten puinhopen. Nu ze eenmaal zelf bij ons zijn teruggekeerd in ons cultuurlandschap, hebben we besloten dat ze moeten blijven om gaan we nu met man en macht bezig de tussenstadia in ere te houden. Met commerciële schaapskuddes, enten van grondsoorten, terugbrengen van beekkronkels naar kaarten van 1350, afgraven van laagveenmoerassen, begrazen van gebieden, afsluiten van gebieden, afplaggen van zandgronden en afschot van grazers.

Zo creëren we ‘natuurdoeltypen’ waarin wij als mens besluiten wie er wel en wie er niet mag (of zelfs moet) leven en in welke hoeveelheid. Best arrogant eigenlijk…

Natuurlijke ontwikkeling: kwelderplant op de Veluwe. Fotograaf: Johan van der Wielen

Nederlandse natuur

Ooit hoorde ik het mopje “God schiep de aarde behalve Nederland… dat schiep zichzelf”. En zo is het maar net, dat was in den beginne maar in mijn ogen nog steeds. Natuur is iets wat wij Nederlanders mogen maken en moeten beheren. Zelfs zo erg dat toen een beheerder ooit een terrein aankocht in Drenthe en daar niets aan wilde doen om te kijken hoe de natuur zich zou ontwikkelen de plaatselijke gemeenschap in opstand kwam: “Wij doneren geen geld zodat jullie niets doen!”. En zoals tijdens afgelopen reis naar Lofoten toen iemand mij vroeg “Johan, wat doen ze hier nu met die bergen?”. Als je goed over deze vraag nadenkt snap je mijn punt. Waar komt toch het idee vandaan dat wij met alles op deze aarde iets zouden moeten of kunnen? Die berg staat daar gewoon berg te zijn, of wij daar nou iets mee kunnen of niet. In Nederland hebben we de mazzel dat we ons hele land kunnen maken en beheren, andere landen hebben zaken zoals bergen waar je nou eenmaal mee te dealen heb.

Ik begin nu wel beter te begrijpen waar het Nederlandse idee van ‘natuur’ vandaan komt. Zorg ervoor dat je iets mooi vindt dat niet van nature voorkomt, dan heb je niet alleen een reden om vrijelijk te mogen creëren maar tevens de noodzaak om te beheren. Nederland is niet te klein voor natuur… de Nederlander lijkt mij gewoon te klein voor natuur.

Een genot voor ons mensen maar eigenlijk geen natuur: een grote grazer op de arme zandgronden van de Veluwe. Fotograaf: Johan van der Wielen

Disclaimer: ik besef mij dat ik met dit stuk het risico loop mijn vocabulaire nog verder uit te breiden. Ook besef ik mij dat ik niet de wijsheid in pacht heb en het misschien op sommige punten niet bij het recht eind heb. Toch vind ik het de moeite waard om eens wat zwart/wit de knuppel in het hoenderhok te gooien in de hoop op een constructieve discussie en vooral iedereen dezelfde overpeinzingen te gunnen als waarin ik nu zelf zit. 

Deel dit artikel


37
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Ha Johan,

    Als je mijn laatste column leest (en dat heb je al gedaan 🙂 weet je dat jouw column mij uit het hart gegrepen is. Wij Nederlanders hebben het zo goed dat we het ons kunnen veroorloven om op grote schaal te ‘tuinieren’. En de ‘onnatuurlijke’ gevolgen daarvan wel weer op een of ander natuurlijk fenomeen weten af te schuiven. Om daar vervolgens weer met ‘schoffel en hark’ paal en perk aan te stellen. Die laatste uitdrukking vat misschien wel onze huidige visie op natuur samen.

    1. Door Menno Graaf op 22 juni 2018 om 10:20

      Mooie uitgewogen reactie. En de grootste bio-diversiteit vindt je in….. een dierentuin 😉

    2. Zag jouw column en vond het ook een schitterend vervolg op mijn verhaal. Klopt helemaal, ons Nederlandse drang om alles maar in de hand te houden, te willen controleren en te willen beheren is in mijn ogen volledig doorgeslagen.

  2. Door Jan Vink op 20 juni 2018 om 23:02

    Ha Johan,
    Ik vind het leuk dat je een vraag oproept, al vraag ik me af of dat nou een ‘knuppel in een hoenderhok’ moet zijn, of dat het misschien met wat meer nuance zou kunnen. Ik denk nl. dat er verschillende kanten aan je vraag zitten.
    Je opmerking: ‘Dat wij Nederlanders natuur denken te kunnen ‘maken, …te vinden dat natuur ook ‘beheerd’ moet worden, Alsof er zonder ons geen natuur zou zijn…”
    lijkt me wat kort door de bocht.
    Natuurlijk weten we allemaal dat er zonder ons ook natuur zou zijn, alleen wel een natuur die er wellicht wat anders uit zou zien.
    Het cultuurlandschap waarin wij leven, zou je keuzenatuur kunnen noemen. Dat we de zandverstuivingen met beheersmaatregelen behouden is een keuze. En eigenlijk is ‘natuur ruïne’ dan wel een wat negatieve term. Door die keuze is de biodiversiteit in die gebieden nl veel groter dan wanneer we het gewoon dicht zouden laten groeien.
    Wat is daar moreel mis mee? En als tal van onderzoeken steeds weer uitwijzen dat mensen ervan genieten in de natuur te zijn, is het dan erg dat die natuur in ons kleine land in feite een cultuurlandschap is.
    Is het arrogant als je het landschap dat (nog) niet volgebouwd is, zo inricht en beheert dat de ‘natuur’ daar kansen krijgt om te groeien en te bloeien, uitgaande van bodem en klimaat die die mogelijkheden bieden.
    Zelf schets je de grote diversiteit aan landschappen die wij in ons land hebben. Wij weten allemaal dat dat voor het grootste deel cultuurlandschappen zijn, die we zo zorgvuldig mogelijk bewaken en beheren om ze ondanks veel storende menselijke activiteiten, toch zo te behouden.
    Wij zijn nu eenmaal een diersoort die in staat is zijn leefgebied naar eigen inzicht in te richten en vorm te geven. Waarom zouden we dat niet mogen doen, wat is daar arrogant aan? Sterker nog, is het niet noodzakelijk dat we dat doen.
    Dat je als beheerder in zo’n niet-natuurlijke situatie als b.v. de Veluwe gerichte beheersmaatregelen moet nemen, is een logisch gevolg van het feit dat mensen, zwijnen, en herten (om er maar een paar te noemen) in hetzelfde gebied leven, dat ook nog eens door tal van wegen doorsneden is. Dan is wildbeheer, op welke manier dan ook, toch noodzakelijk?
    Ik ben als gids betrokken bij het cultuurlandschap in het vechtplassengebied. Door zorgvuldig beheer zijn plant- en diersoorten teruggekomen die we daar de afgelopen decennia waren
    kwijtgeraakt. We zien daar het landschap rijker worden. Het gevolg is dat mensen dat ontdekken en ervan komen genieten. We leiden schoolklassen, studenten en ouderen rond en we merken dat zo’n ontmoeting met ‘de natuur’ mensen goed doet.
    Dat dat vechtplassengebied op landschapsschaal een cultuurlandschap is, doet daar niets aan af.
    De broedende ijsvogel is nog steeds een broedende ijsvogel, en dat geldt ook voor de reeën en de dassen.
    Juist door die ‘nieuwe natuur’ is ons land de afgelopen jaren enorm
    verrijkt. Laten we die gebieden alsjeblieft goed beheren en vooral daar ook van genieten.

    1. Beste Jan, dank je wel voor je heldere betoog. Ik ken je verhaal en achtergrond (uiteraard) maar merk dat juist omdat we er zó aan gewend zijn geraakt voor veel mensen het verschil tussen cultuurlandschap (aangelegd en beheerd) en ‘echte’ natuur niet meer bekend is, sterker nog, ik hoor steeds meer dat men onze keuzenatuur (mooie term!) meer als natuur wordt gezien dan de normale natuurlijke ontwikkeling. Hoezeer ik iedereen zijn park, tuin of aangelegde en onderhouden cultuurlandschap ook gun… ik wil mensen met dit verhaal erop attent maken dat dit weinig met echte natuur te maken heeft. Zo wordt grote biodiversiteit steeds meer als synoniem voor gezonde natuur genoemd maar dat is niet waar. We zien in natuurlijke omstandigheden alleen grote biodiversiteit op grensgebieden van biotopen of in de tijdelijke ontwikkelingsfase na bijvoorbeeld een grote verandering. Dat wij mensen van grote biodiversiteit houden betekent automatisch dat we dus continue moeten verstoren, ingrijpen en onderhouden.

      Ik zeg zeker niet dat we van de heidegebieden af moeten maar wel dat we goed moeten nadenken of het wel zo noodzakelijk is om alles wat we in NL ‘natuur’ noemen automatisch ook moeten gaan (her)inrichten, afplaggen, onderhouden en beheren. Ik pleit voor meer echte natuur naast al ons cultuurlandschap, gewoon plekken waar we de natuur gewoon haar gang laten gaan om mensen weer eens kennis te laten maken hoe natuur is, zichzelf ontwikkeld en zelf haar eigen weg gaat zonder continue bemoeienis en ingrijpen van de mens.

  3. Door Gio van Bernebeek op 19 juni 2018 om 23:27

    Hallo Johan,

    goed verwoord Johan, natuur is voor de meeste mensen niet meer dan de hond of kat bij de kachel, sterkste moet overleven om de soort in stand te houden begrijpen ze totaal niet meer. Ga je tegen deze dier/natuurfundamentalisten in met argumenten gaan ze wild om zich heen slaan, zielig volk, gewoon je eigen visie blijven volgen. Voor beleidsmakers en beheerders is natuur vooral ook geld verdienen, denk aan Staatsbosbeheer. Vrolijk wordt je er niet steeds van, terwijl er niets mooiers is te genieten van de natuur om je heen,
    Vriendelijke groeten.

    1. Geld verdienen is maar één ding. Aan een heideveld valt weinig te verdienen, daar gaat alleen maar geld in om het in stand te houden. Evenals stuifzand gebieden. Volgens mij zijn dit soort cultuurlandschappen algemeen geaccepteerde vormen van ‘natuur’ zonder dat men beseft dat het alles behalve ‘natuur’ is. Overigens begin ik inmiddels de gevreesde boze mailtjes te ontvangen… let op wat ik zeg hè. Het gaat er mij niet zozeer omdat dat we af moeten van cultuurlandschap maar we moeten in mijn ogen af van het malle idee dat dit ‘natuur’ is.

  4. Door Enrico op 19 juni 2018 om 20:39

    Duim omhoog voor deze column.

  5. Door Michel op 19 juni 2018 om 06:41

    Er is natuur en er is wildernis.
    Natuur is er altijd, alles dat leeft is natuur, ook wij mensen.
    Wildernis is iets dat wij ons in Nederland helaas niet meer kunnen permiteren in een klein landje met meer dan 17 miljoen inwoners, waarvan het grootste gedeelte helaas denkt geen onderdeel van de natuur uit te maken. In landen als Australië, Canada en Alaska geloofden mensen mij niet toen ik vertelde dat wij hier op dit kleine stukje land met zoveel mensen wonen, dat kan helemaal niet.
    In die landen komt dus ook nog wildernis voor, grote gebieden zonder invloed van de mens. Maar met het oprukken van onze soort, en de verwoesting die dat met zich medebrengt, worden de laatste wildernissen op deze planeet steeds kleiner. Het beheren van de natuur, zoals wij dat in ons land doen, lijkt mij dus het beste compromis. De natuur met rust laten en het weer wildernis laten worden, kan alleen als er minder mensen zijn, helaas is het omgekeerde het geval. En al deze mensen hebben een mening en denken boven de natuur te staan met alle gevolgen van dien.

    1. Beste Michel, helder en duidelijk betoog. Toch mis ik de tussenvorm: de gemaakte ‘natuur’. Dat Nederland geen wildernis meer zal kennen is iedereen duidelijk maar dat wil niet zeggen dat je kunstmatig onnatuurlijke cultuurlandschappen in ere moet houden? Die dienen weinig ander doel dan ons mensen te vermaken. (ik weet dat ik alles heel zwart/wit stel maar als columnist is het mijn taak de knuppel in het hoenderhok te gooien als advocaat van de duivel 😉 ). Wanneer we ophouden met heidevelden te onderhouden, ophouden met het afgraven van stuifzanden of hergraven van kanalen terug naar de meandersituatie van de kaart van 1350… is het nog niet meteen wildernis. Maar, dan laten we daar wel weer de natuur gewoon zijn gang gaan en mag de natuur daar zelf bepalen hoe het zich ontwikkeld. Dat wij dan ook een wandelpad daarin willen hebben lijkt mij geen probleem, dat pad heeft dan een doel… de mensen te leiden. Maar naast het pad mag de natuur dan gewoon weer zijn eigen gang gaan.

    2. Door Michel op 20 juni 2018 om 16:13

      Beste Johan,
      Leuke discussie die je op gang hebt gebracht.
      In mijn stukje bedoel ik met “natuur” gemaakte natuur, met wildernis bedoel ik natuur waar de mens geen invloed op heeft gehad, want alles is natuur, gemaakt of niet. De hele Flevopolder is gemaakte natuur, dat hoort Zuiderzee te zijn. Sterker nog heel Nederland is gemaakte natuur. Op het moment dat je nu stukken land met rust gaat laten, niet meer gaat beheren, zorgt de mens ook weer voor gemaakte natuur, deze zal zich dan wel verder gaan ontwikkelen tot een punt dat mensen er last van menen te hebben en dan zet de mens het weer naar zijn hand. De duivenmelkers klagen nu al over een teveel aan roofvogels die hun gedomesticeerde duiven pakken, of er niet op gejaagd mag worden. Nederlanders houden van natuur, maar wel netjes aangeharkt graag en we moeten er geen last van hebben, dus laten we de heide netjes beheren door Staatsbosbeheer of een dergelijke organisatie.

      1. Is dat niet jammer? Dat de Nederlander niet meer tegen èchte natuur kan? Dat alles aangeharkt moet zijn en dat het pas ‘natuur’ is als het beheerd wordt? Dat is toch een heel vreemd idee?

  6. Door Astrid op 16 juni 2018 om 10:21

    Dank weer voor je interessante column. In Nederland creëren we graag landschappen en lijken we moeite te hebben met natuurlijke processen. Ik vind het altijd bijzonder als de natuur naar z’n oorspronkelijke status moet worden teruggebracht. Welke tijd was dat dan? 100, 500, 2000 jaar of nog verder terug? Wat is het oorspronkelijke verloop van een meanderende rivier? Natuur is wat dat betreft altijd een momentopname. Overigens kom ik wel graag in de natuur, ondanks of misschien wel juist omdat die beheerd wordt… ?

    1. Hoi Astrid,

      Dank je wel voor je reactie. Ik heb geprobeerd geen waardeoordelen te leggen over of het nou wel of niet goed is om deze cultuurlandschappen in stand te houden … maar wel probeer ik mensen bewust te maken van het feit dat wat wij ‘natuur’ noemen eigenlijk helemaal geen natuur is…

  7. Door Henk op 15 juni 2018 om 22:28

    Het grootste deel van Nederland staat nog steeds droog als je de dijken doorsteekt. Feiten, daar gaat dit stukje over. En over dat je in Nederland kennelijk persé een mening moet hebben, ook als je niet weet waar het over gaat.

  8. Door Jacko Morren op 15 juni 2018 om 22:14

    Eye openers! Beide stukken. Vlotte tekst van iemand die echt van de natuur houdt.

    1. Door Henk op 15 juni 2018 om 22:27

      Het grootste deel van Nederland staat nog steeds droog als je de dijken doorsteekt. Feiten, daar gaat dit stukje over. En over dat je in Nederland kennelijk persé een mening moet hebben, ook als je niet weet waar het over gaat.

    2. Beste Jacko,

      Dank je wel . Mijn doel is om mensen meer bewust te maken van Nederlandse ‘natuur’.

  9. Ik heb je verhaal meerdere malen gelezen maar het is me niet duidelijk wat je er nu eigenlijk mee wil zeggen. Wil je de natuur weer zijn gang laten gaan? Zullen we de dijken dan maar weer doorsteken zodat het grootste gedeelte van NL weer onder water staat?

    1. Beste Erik,

      Ik wil helemaal niets behalve een stukje bewustwording van het feit dat wat wij ‘natuur’ noemen eigenlijk helemaal geen natuur is… Ik snap overigens prima dat je beheersmaatregelen treft om bijv. gebieden te beschermen tegen overstromingen (hoewel je je ook af kunt vragen in hoeverre je kost wat kost daar moet gaan bouwen waar het risico op overstromingen zo groot is) maar het meeste ‘natuur’ beleid en beheer heeft in mijn ogen niets met natuur te maken maar alles met het onderhouden van door de mens zelf aangelegde parken. Discussie hierin is dat juist in deze ravage natuur de biodiversiteit enorm groot is, wanneer we de successie weer zijn gang laten gaan is de kans groot dat de biodiversiteit weer af gaat nemen in sommige gebieden (denk vooral aan de vergraven laagveengebieden). Maar andersom… de huidige biodiversiteit is er dankzij de menselijke puinhopen en wellicht helemaal niet natuurlijk. Eigenlijk zouden we de grootste pionier, de bever, vrijelijk zijn gang moeten laten gaan. Die zorgt voor overstromingen en daarmee voor continue veranderingen in de biotoop waardoor de biodiversiteit constant kan veranderen. Alleen wil de mens dat niet, de natuur moet beheerst worden, de natuur mag vrijelijk zijn gang gaan zoals wij dat willen op plekken die wij willen.

      1. Oké bedankt Johan, dan heb ik het toch goed begrepen!

        Mijn favoriete libellen/vlinder/paddenstoelen gebiedje is een oude vuilnisbelt waar jaren geleden een bos over heen gegroeid is en ook wat sloten en grasveldjes zijn. Het is ongelofelijk wat je daar allemaal kunt vinden. Vorige week vond ik er voor de 2e x een Sierlijke Witsnuitlibel die eitjes aan het leggen was (in Zwolle, dus ver van de Wieden). Ik vermaak me dus best in die gemaakte natuur.

  10. Ik kan me volledig in jouw betoog vinden. Al zou ik persoonlijk de disclaimer eerst gezet hebben en niet laatst (de gemiddelde scheldemans haalt het einde waarschijnlijk niet).

    Bij mij komen de gevoelens in je artikel vooral naar voor wanneer ik (als belg) weer eens tegen een draad of hekwerk van natuurpunt aanloop om onze creatie te beschermen. Of wanneer ik weer eens een discussie lees over het rooien van bossen waar er geen verschil wordt gemaakt tussen aangeplant bos of natuurlijk bos…

    Ik denk dat het vooral belangrijk is om niet te kortzichtig te zijn bij natuurherstel. Zijn er hectaren beukenbos gerooid om dennen te planten voor de mijnbouw… OK, probeer terug te diversifiëren. Is er heidegebied geëvolueert naart berkenbos over een verloop van 1000 jaar (bij wijze van spreken)… Stel dan eerst de vraag waarom is dit gebeurt. Is dit door menselijke invloed gebeurt? etc…

    1. Beste Jurgen,

      Daarom ook de eerste alinea waarin ik uitnodig om eerst te lezen en dan pas te reageren 😉

      Ik denk dat het goed is om altijd goed na te denken over beleid en beheer en je telkens de vraag te stellen: waarom beheren we? Is dat omdat we werkelijk de natuur willen ondersteunen of is dat omdat we per se iets in stand willen houden wat volgens de algemene mening ‘mooi’ gevonden wordt.

  11. Mooi stuk Johan.

    Wat zijn wij in Nederland toch in gezegende omstandigheden dat we ons druk kunnen maken om het beheer van onze (natuur)gebieden. Je kunt dat als een grote luxe beschouwen die we ons kunnen permitteren door onze enorme welvaart. Zoals jij in je stuk mooi aangeeft is dat onze voorouders hierin geen keuze hadden, die moesten hun directe leefgebied actief beheren om te overleven.

    Laten we ons vooral goed blijven realiseren hoe gezegend we zijn dat we ons druk kunnen maken om de inrichting van onze omgeving. Dat zijn toch heel andere vraagstukken dan waar een groot deel van de mensheid dagelijks mee worstelt, namelijk de vraag hoe de dag te overleven.

    Wij zijn in Nederland druk bezig met schoffelen en wieden, hekjes neerzetten en paadjes maken. Alles netjes indelen en scheiden, ordnung muss sein. We proberen zo het prachtige gediversifieerde landschap in Nederland met bijbehorende flora en fauna te behouden. Heel conservatief allemaal en daar doe ik graag aan mee. Ik bezie mijn omgeving als mijn achtertuin waarin we actief aan het werk zijn om het interessant te houden voor mensen die in die omgeving leven en recreëren. Dat kun je als arrogantie beschouwen. Ik bezie dit beheer liever als het behouden van een mooie erfenis van onze hardwerkende voorouders waar we heel zorgvuldig mee om moeten gaan.

    Mijn boodschap: natuurbeheer begint bij jezelf. Sta op, kijk om je heen en kom in actie! Wat is er in jouw directe omgeving nodig om die prachtige natuur in stand te houden? Wordt bijvoorbeeld lid van een organisatie die datzelfde doel nastreeft en draag daar actief aan bij. De natuur kan zich immers niet zelf beschermen tegen ons, de mens.

    Ik ben bijvoorbeeld vrijwilliger bij het Zuid-Hollands Landschap en help daar mee om het veenweide gebied om mij heen in stand te houden en de biodiversiteit daarin te vergroten. Bijvoorbeeld door de groei van meer kruidachtige planten te stimuleren waarmee meer insecten verkregen worden en waar uiteindelijk vogels weer van profiteren. Belangrijke activiteit hierbij het snoeien van jonge bomen, vooral elzen. Een andere activiteit is bijvoorbeeld mesthopen creëren om de ringslang in het gebied te behouden. Ringslangen hebben deze mesthopen nodig om hun eieren uit te laten komen door de warmte die het broeien oplevert. Boeren mogen zelf geen mesthopen meer creëren vanwege de mestwetgeving. Als je dit actieve beheer in dit gebied achterwege laat dan ontstaat er in vrij korte tijd een saai (moeras)bos met veel minder soortenrijkdom. Dat kan natuurlijk ook een keuze zijn, echte natuur i.p.v. parkachtig beheer. Ik zou dat zelf als groot verlies beschouwen, vandaar mijn inzet bij het beheer hiervan.

    Het parkachtige beheer levert soms lastige vraagstukken op zoals het wildbeheer in OVP. Een ander vraagstuk waar ik zelf mee worstel is de schaalvergroting in de veeteelt. Ik zie bijvoorbeeld in ‘mijn achtertuin’ de koeien massaal verdwijnen naar de (mega)stallen. In het veenweide gebied om mij heen worden op grote schaal koeien en schapen gehouden. De koeien vooral voor de zuivelproductie, dit gebied is de bakermat van de wereldberoemde Goudse kaas. De laatste jaren holt het aantal koeien dat zomers vrij in de wei loopt in dit gebied zienderogen achteruit. Ik heb hiervoor helaas geen harde cijfers maar uitsluitend mijn eigen observaties. Deze manier van veeteelt moet wel negatieve consequenties hebben voor de biodiversiteit, nog los van de vraag hoe de koeien dit ervaren. Grote machines maaien het hele gebied een aantal keren per jaar kort waarbij nauwelijks rekening gehouden wordt met flora en fauna. Deze machines en hun bedieners zou je kunnen omschrijven als ‘weidevogel verpulveraars’. Willen we weidevogels behouden in dit gebied dan zullen we dit anders moeten gaan beheren. Ik ken verhalen van boeren die juist weer teruggaan naar kleinschaligheid en de kosten daarmee minimaliseren. Die boeren lukt het om hier van te leven, blijkbaar is er dus een werkbaar alternatief voor de grootschalige veeteelt.

    Aan vraagstukken om ons als hoeder van de natuur mee bezig te houden in ieder geval geen gebrek.

    1. Hoi Frank,

      Dank voor je zeer uitgebreide betoog!

      Als wij massaal besluiten en aannemen dat Nederland geen natuur meer kent maar dat Nederland een grote stad is met een paar aangelegde parken dan kunnen we verder op de manier waarop we nu bezig zijn.

      Maar in mijn ogen blijft dat arrogant. Het blijft in mijn ogen de menselijke ‘overheersing’ die in zijn ‘wijsheid’ besluit wat er wel mag zijn, waar het mag voorkomen en in welke hoeveelheid. Mijn vraag is eigenlijk niet zozeer of we dat kunnen of moeten maar vooral… voelen wij ons daar moreel prettig bij? De mens is niet geëvolueerd met een ‘taak’, wij zijn ook maar een soort tussen vele andere soorten. En zolang wij als mensen een duidelijke noodzaak hadden om de natuur te vormen (dan denk ik aan onze voorouders met hun schapen of turfsteken) dan is het misschien nog verdedigbaar dat je de natuur ‘vormt’. Maar om nu vanuit een stuk cultuuroogpunt als alles overheersende rentmeester te gaan bepalen hoe natuur zich dient te gedragen heb ik gewoon moeite mee.

      1. Hoi Johan,
        Ik begrijp jouw stelling over arrogantie nog niet zo goed. Ik kijk misschien toch iets anders aan tegen de geschiedenis.

        Onze voorouders hadden volgens mij niet zo’n last van menselijke gretigheid, enkele grootgrondbezitters misschien uitgezonderd. Onze voorouders probeerden vooral te overleven en hun leefomstandigheden te verbeteren. Daar zie ik niets arrogants in. Dat zij daarbij natuur vernietigd hebben is hun in mijn ogen hen niet aan te rekenen. Overleven is immers een oerdrift wat ieder dier meegekregen heeft. Probeer je eens te verplaatsen in de omstandigheden van iemand die zo goed als niets heeft. Een arme turfsteker in de Weerribben Wieden een eeuw geleden bijvoorbeeld. Wat kun je die mensen nu kwalijk nemen dat ze met spades het gebied zijn gaan afgraven? Daar is in mijn ogen niets arrogants aan. Heden ten dage wordt er in dit gebied nog volop riet verbouwd voor broodwinning. Moeten die mensen daar in jouw ogen dan mee stoppen?

        Als ik jou goed begrijp is jouw vraag wat we nu aan moeten met al die ‘natuur’. Zie je liever dat we de tussenstadia zoals jij dat zo mooi beschrijft weer teruggeven aan de natuur? Oftewel, laat Nederland maar weer een groot bos worden?

        1. Hoi Frank, leuke discussie!! Ik heb ook niets tegen onze voorouders, die waren verre van arrogant en hebben de natuur mis/ge-bruikt omdat ze simpelweg moesten overleven. Ja, ze hebben stukken natuur nagenoeg onherstelbaar beschadigd (beide heuvelruggen ontbost, laagveenmoerassen uitgegraven, droge stuifzanden gecreëerd en heide een kans geboden. Maar nee, dat hebben ze niet gedaan omdat ze het mooi vonden of omdat ze ‘natuur’ gingen beheren. Voor hun was het (over)leven.

          En daar zit’m voor mij de crux. Op dit moment is die noodzaak van natuur molesteren er niet meer. Waar onze voorouders heidevelden creëerden omdat ze leefden van de schapen, betalen wij nu commerciële schaapskuddes om de heide in stand te houden en de natuurlijke ontwikkeling tegen te houden. Eigenlijk omgekeerde wereld.

          En die arrogantie? Die zit’m voor mij in het feit dat we in Nederland ‘natuur’ denken te mogen creëren. Daaronder vallen gebieden als OVP waar we eigenlijk voor god gaan spelen. Ook op de Veluwe waar we ‘besluiten’ welke dieren er mogen zijn en hoeveel en in de Utrechtse heuvelrug waar net is ‘besloten’ dat er geen plek is voor zwijnen ‘want die kijken niet uit bij het oversteken’. Mijn gevoel van onvrede zit in de algemene acceptatie door ons Nederlanders van het feit dat natuur gecreëerd èn beheerd mag worden.

          Waar onze voorouders uit noodzaak natuurtypen creëerden houden wij die nu kunstmatig in stand omdat we ze mooi vinden. Aan de ene kant doen we aan natuurbeleid en creëren we ‘natuurlijke omstandigheden’ en aan de andere kant beheren we die dan ook weer actief om ervoor te zorgen dat de natuur niet het recht in eigen hand gaat nemen.

          Mijn gevoel van arrogantie zit in het feit dat wij maar denken alles te kunnen en te mogen. En áls we dan een keer de natuur zijn gang laten gaan (denk aan de OVP) dan staat de burger op zijn achterste poten want wie zijn wij dat we de natuur zijn gang laten gaan… wij hebben toch niet alleen het recht maar zelfs de plicht om te beheren?

          Al laatste vraag je je (terecht) af wat we dan zouden moeten. Moeten we Nederland dan maar weer bos laten worden? Eigenlijk wel want dat is de natuurlijke situatie. Maar als we het ècht goed doen laten we ook de zwijnen hun gang gaan en de bever en die zorgen er weer voor dat het niet allemaal bos gaat worden. Hoe Nederland er dan uit zal zien? Geen idee, maar dan is het wel weer de natuur die mag bepalen i.p.v. wij mensen. Verdwijnen dan onze mooie heidevelden? Waarschijnlijk wel, want immers… dat is geen natuur 🙂

          1. Hoi Johan,

            Zeker een leuke discussie, ook nuttig!

            Ik ben het grotendeels eens met jouw visie op het natuurbeheer op nieuw gecreëerde natuurgebieden van pak hem beet de afgelopen 40 jaar. We spelen daar inderdaad voor God en lopen daarbij tegen allerlei hele moeilijke beslissingen aan waar we niet goed uitkomen; blijkbaar zijn we toch niet zo almachtig.

            Ik kijk volgens mij wel iets anders aan tegen ‘oude’ tussenstadia. Dat bezie ik meer als cultureel erfgoed. De schade is al toegebracht en heeft soms prachtige landschappen opgeleverd. Ik denk dat het de moeite waard is om dit te beschermen, ondanks alle problemen waar je dan tegenaan loopt. Ik voel hierbij geen erfschuld tegenover de natuur.

            Naast deze arrogantie stip jij ook terecht aan dat veel Nederlanders ‘echte’ natuur helemaal niet willen accepteren. Zie bijvoorbeeld ook de discussie over wolven die soms gespot worden in Nederland (of is het misschien toch een jakhals?). De eerste primaire reactie van veel mensen om mij heel is dat dit beest moet worden doodgeschoten. Een bizarre reactie vind ik dat. Ik probeer dan uit te leggen dat wolven helemaal niet zo gevaarlijk zijn als veel mensen denken en dat de schade die zij veroorzaken echt niet zo groot is als zij denken. In Duitsland leven meer dan 50 paar wolven in het wild, die worden beschermd in plaats van afgeschoten.

            Veel Nederlanders zijn volgens mij het contact met echte natuur kwijt en weten gewoonweg niet meer wat echte natuur is.
            Misschien is dit duidelijk maken wel een edele opdracht van ons als natuurfotograaf?

  12. Stof om over na te denken, heel interessant om te lezen! Bedankt voor je column.

  13. Door Bert Faber op 15 juni 2018 om 08:09

    Goed geschreven Johan en ik kan me ook redelijk vinden in je betoog. Wat betreft de Noorse bergen, er zijn ontzettend veel natuurlijke watervallen in Noorwegen verdwenen doordat deze nu door allerlei buizenstelsels en dergelijke lopen om energie te winnen. Als argeloze voorbijganger zie je daar niet zoveel van, maar de Noren zijn wat dat betreft geen haar beter dan wij.

    1. Oh nee hoor… ik zeg zeker niet dat wij Nederlanders uniek zijn in ons ‘gebruik’ van natuur. Maar anders dan de Noren die een duidelijk doel hebben met hun verwoestingen lijkt in Nederland het natuurbeleid en beheer vooral gericht op in stand houden van onnatuurlijke tussenstadia gebieden… en dat is wel uniek. Waarom komen bijna nergens heidevelden of stuifzanden voor? Puur omdat ze van nature nauwelijks voorkomen en nergens zó intensief in stand gehouden worden als in ons land.

  14. Door Bianca Vermeer-Nieuwkerk op 15 juni 2018 om 07:59

    Hoi Johan,
    Mooi om te lezen dat er op je vorige stuk zo massaal en emotioneel werd gereageerd, jammer dat er zo veel idioten tussen zaten die niets constructiefs te melden hadden. Ik heb genoten van beide columns. Niet omdat ik het perse met standpunten eens ben, maar omdat ik het goed vind dat we daardoor over verschillende standpunten nadenken. Ik hoop dat je nu veel ellende bespaard zal blijven, maar vrees het ergste… Hoe dan ook, dank voor ook deze tweede column!
    Groetjes Bianca

    1. Hoi Bianca,

      Ach ja… hoge bomen vangen veel wind 🙂

      Ik wil niemand overtuigen slechts als advocaat van de duivel mensen informeren en vooral aanzetten tot (zelf) nadenken. Er wordt veel te veel zómaar aangenomen (‘als het op facebook staat is het waar’) en veel te veel zonder genoeg kennis van zaken een mening gevormd die dan ook te vuur en te zwaard uitgedragen moet worden. Dat stoort mij nog het meeste.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *