HOME < INSPIRATIE < COLUMN
Column

De spreeuw, dom of intelligent?

Aan het eind van een bewolkte winterdag kom ik aan bij een nat stoppelveldje in de Betuwe. Er staan een paar auto’s in de berm, ik zie een aantal opgestelde statieven en een handjevol mannen in vooral donkergroene kleding. Ik ben niet het type dat het land afrijdt voor bijzondere vogelsoorten, maar voor bepaalde vogels doe ik dat blijkbaar af en toe wel. In dit geval voor een hele bijzondere vogel!

De spreeuw, dom of intelligent?
Een massale groep spreeuwen vormt de mooiste vormen... Fotograaf: Arie van den Hout

Als ik 20 seconden later omhoog kijk valt mijn mond open van verbazing

Uit de auto gestapt pak ik een krentenbol en kijk wat rond. Het ziet er wat merkwaardig uit. Mensen die daar ogenschijnlijk doelloos staan. Wat staat hier te gebeuren? Een half uur lang helemaal niets en ik laat mijn fotospullen dan ook in de tas. Een man naast me schudt zijn hoofd, schuift zijn statief in en zegt “nou dat gaat hem niet meer worden, ik ben zo weg”. De schemer begint al in te vallen als er een groepje van 5 spreeuwen rondvliegt boven een bomenrij. Intuïtief haal ik toch maar mijn statief uit de auto en begin hem op te zetten. Als ik 20 seconden later omhoog kijk valt mijn mond open van verbazing. De hemel is van horizon tot horizon zwart geworden van de spreeuwen, ineens! Enorme groepen komen samen vanuit verschillende richtingen alsof ze vooraf bestuurd zijn om exact op dit moment tezamen te arriveren. Hoe is dit mogelijk?

Alleen maar spreeuwen… Fotograaf: Arie van den Hout

Vol verwondering zet ik mijn 70-200mm zoomlens op een full-frame camera en ik positioneer me om de grootsheid van dit fenomeen vast te leggen en toch nog wat details van de spreeuwen weer tegen geven.

Het was al indrukwekkend maar dit schouwspel is adembenemend!

Nadat de vogels een kwartier lang heen en weer hebben gevlogen en ik nog steeds onder de indruk ben, slaat het beeld ineens om. De enorme wolk die de gehele hemel besloeg krimpt ineen en condenseert zich in diepe zwarte bewegende vormen die zijn weerga niet kennen. De vormen lijken op watergolven, dieren, monsters en helices. Ze draaien, torderen en golven; het was al indrukwekkend maar dit schouwspel is adembenemend.

Spreeuwenformatie onder druk van een Slechtvalk. Fotograaf: Arie van den Hout

Met de Iso op 6400 laat ik de camera ratelen als de meest ongelooflijke vormen zich afzetten tegen de late avondlucht.

De spreeuwenwolk scheurt soms uit een en de spreeuwen maken daardoor allerlei losse vormen, zoals zuilen en bollen. De losse figuren worden veroorzaakt door twee slechtvalken die als stipjes tussen de enorme spreeuwenwolken te zien zijn. Ze proberen de harmonie en cohesie van de spreeuwengroep te doorbreken en groepjes, maar liefst individuen, los te maken van de groep. Het lukt valken om een of andere reden namelijk niet om één vogel uit een groep te halen, dan lijken ze niet te kunnen kiezen.

De diepste belevingen als de risico’s het groots zijn

En hoe bijzonder is het dat de druk en wellicht doodsangst die deze valken introduceren bij de spreeuwen zo’n ongelooflijk sierlijk effect geeft? En is dat geen prachtige metafoor? De mooiste prestaties, de grootste schoonheid, de diepste belevingen vinden toch vaak op het scherpst van de snede plaats, waar veel op het spel staat, waar de risico’s groot zijn?

Spreeuwenwolk
Een spreeuwenwolk verschijnt. Fotograaf: Arie van den Hout

Terugkijkend op de historie van de mensheid zie je dat ook terug. We zijn tot de grootste prestaties in staat onder druk. En zelfs bij diep emotionele ervaringen wordt vaak juist een schoonheid ervaren die gewoonlijk niet ervaren wordt.
En hoe is het met jou? Wanneer sta jij nog helemaal aan? En hoe gaaf is dat? Ken je dat gevoel dat je hele capaciteit gebruikt wordt? “Firing on all cilinders”, zeggen de Amerikanen. Ik noem dat ook wel “vóór op de golf surfen”; vol in je kunnen, helemaal levend.

Spreeuwen maken een helixvorm. Fotograaf: Arie van den Hout

Wie is de regisseur?

Meestal doen we dat vooral gepland, bijvoorbeeld door een spannende hobby te kiezen als kitesurfen, bergklimmen of parachute springen. Gelukkig leven wij hier in het westen voornamelijk in dusdanige veiligheid dat we niet of zelden gedwongen worden tot uiterste inspanning, creativiteit of vindingrijkheid.

Stiekem denk ik dan soms dat er wellicht toch ook een gevaar tot makheid of een beetje inslapen in onze veiligheid schuilt? Zou het zelfs zo kunnen zijn dat we een stukje schoonheid, opwinding, écht leven missen als we te veilig leven en weinig risico nemen?

Ik kan me in ieder geval prima verplaatsen in die spreeuw die in bijna baldadige overmoed met de slechtvalk speelt; kickend op zijn vliegkunst en de kracht van de groep.
En daarmee rijst de volgende vraag. Is er sprake van samenwerking binnen deze groep spreeuwen of worden ze als het ware als een geheel bestuurd? Van afstand zien de vormen er zo schitterend geregisseerd uit dat je je niet kan voorstellen dat de spreeuwen dat bedenken of plannen.

Wie is de regisseur?” vraag ik me dan af?

Spreeuwenwolk: “hoofd met sigaar”. Fotograaf: Arie van den Hout

Eén mier is dom!

Een relevante vergelijking is wellicht de mier. Verschillende wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond dat één mier relatief dom is, maar dat tienduizenden mieren bij elkaar als geheel zeer intelligent gedrag gaan vertonen. Denk maar eens aan de complexiteit van een mierenkolonie met tunnels, nest, kamers, vuilnisbelt, begraafplaats, ventilatiesysteem et cetera, zonder dat daar een “manager”-mier te zien is. Ze doen gewoon wat ze doen en dat resulteert in wat mij betreft magische bouwsels. Het gedrag op collectief niveau overstijgt bij mieren heel duidelijk het gedrag op individueel niveau. En dat een enkele mier maar zo weinig kan is juist een sterkte. Als er een oppermier zou zijn is de kolonie veel te kwetsbaar omdat deze kan sterven (de koningin geeft overigens geen instructies en legt alleen eitjes).

Zou het kunnen zijn dat de individuele spreeuw ook relatief dom is en dat ze met zijn allen de intelligentie vormen? Heel veel “simpele” interacties onder druk van de slechtvalken maken dan een intelligent schouwspel van epische proporties.

Wat denk jij?

Deel dit artikel


10
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Jeannette op 2 april 2020 om 19:37

    Ik herken het. Ik heb de spreeuwendans recentelijk van dichtbij meegemaakt. En dat ik onder gescheten werd door die vogels boeide mij totaal niet. Ik vond het adembenemend om dit van dichtbij mee te kunnen maken. Dat ik ook nog een foto heb kunnen maken van de zwerm die een grote vogel vormden, maakte het alleen maar af. Een dag later zag ik overigens in de zwerm een torenvalk. Hij gaf het al snel op, want de spreeuwen waren totaal niet onder de indruk.

  2. Door Hans Schot op 1 april 2020 om 10:14

    De titel steekt mij nogal. Als mens zijn we niet eens instaat om met een vogel te communiceren , we weten totaal niet niet wat er in onze eigen hersens gebeurt. De vraag stellen of een dier dom of intelligent is niet aan ons . We kunnen ons hoog uit verwonderen.

    1. Wat een prachtige conclusie Hans! Verwonderen over de magie van de natuur! Dat was ook de insteek van mijn prikkelende titel. 😉 Dank voor je mooie reactie!

  3. Door Egon Kraak op 29 maart 2020 om 15:31

    Er is geen regisseur of leider, heb ik uit onderzoek gelezen. Het effect schijnt “als vanzelf” te ontstaan door een combinatie van vluchtdynamiek en reactievertragingen.
    Alleen een beetje sip dat we hier in Oost-Groningen niet zo’n plek hebben… want ik weet wel hoe indrukwekkend en oneindig boeiend het is; vroeger (typend over zo’n 40 jaar geleden, ben er al heel lang niet meer geweest) was er zo’n plek midden in Amsterdam, rond het Centraal Station.

    1. Dank voor je reactie Egon! “Indrukwekkend en oneindig boeiend” is een mooie omschrijving 😉

  4. Zeer herkenbaar. Ik woon in Veenwouden en we hadden dit jaar ook wekenlang elke avond een geweldige show

    1. Dank je Rob, ja, dit verveeld nooit!

  5. Door Sonja Bohte ( @Zielenbeeld ) op 29 maart 2020 om 10:09

    Wat een mooi verhaal Arie! Prachtige foto’s!! En je verwondering en verbazing… ik voel met je mee… ik heb het losgelaten … Ik heb er ook met open mond van staan te genieten.

    1. Dank je Sonja, geen verwondering zonder loslaten … en/of omgedraaid 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *