Zeggingskracht
Zeggingskracht is samen te vatten als ‘alles wat een foto met je doet’. Een foto met zeggingskracht kan emoties oproepen (zoals blijdschap, verbazing, bewondering, boosheid, verdriet e.d.) of een boodschap in zich hebben. Zeggingskracht kan ook betekenen dat een foto verwarring zaait of interesse oproept. Een foto waaraan je je ergert is op een bepaalde manier ook een foto met zeggingskracht. Foto’s met zeggingskracht zijn dus foto’s die opvallen omdat ze bewust of onbewust iets met je doen. Ze worden met aandacht bekeken en dat willen we natuurlijk allemaal graag met onze foto’s bereiken.
Fotograaf vs. kijker
Een goede fotograaf heeft met zijn/haar foto een zekere bedoeling. Denk aan het oproepen van een emotie oproepen of het meegeven van een boodschap. Hij/zij probeert dat zo goed mogelijk in de foto vast te leggen. Anders geformuleerd, de fotograaf probeer zijn/haar foto een bepaalde zeggingskracht mee te geven. Hoe beter dat lukt, hoe beter de foto. De kijker interpreteert de foto, hij/zij voelt bij het bekijken een bepaalde emotie, raakt mogelijk geïnteresseerd of ergert zich juist. De foto doet iets met de kijker. Dat zal niet bij iedere kijker hetzelfde zijn en ook niet altijd overeenkomen met de bedoeling van de fotograaf. Juist dat maakt foto’s met veel zeggingskracht interessant.
Welke stappen
Om een foto met zeggingskracht te maken moet je een aantal stappen doorlopen: 1. Bepalen welke bedoeling je met de foto hebt. 2. Nadenken over de vormgeving. 3. Bedenken welke techniek je moet toepassen om het idee en de erbij passende vormgeving te realiseren en om dezelfde reden. 4. De juiste nabewerking uitvoeren. Dus niet klakkeloos op de ontspanknop drukken maar eerst nadenken en ook (min of meer bewust) je gevoel mee laten spelen in het te maken beeld.
Ontwikkel een idee
Allereerst moet je nadenken over de bedoeling die je met je foto hebt. Je moet dus een idee ontwikkelen. Wat is daarvoor nodig? Een creatief brein en fantasie zijn natuurlijk heel handig maar met kennis en visie kun je ook een heel eind komen. Zelf vraag ik me voor het ontwikkelen van een idee ook altijd af wat mijn gevoel bij een bepaald onderwerp is en welke emotie het onderwerp bij me oproept. Die emotie, dat gevoel probeer ik in de foto weer te geven en over te brengen op de kijker. Sommige ideeën kun je vooraf ontwikkelen maar soms moet een idee ter plekke ontstaan. Dat laatste is het lastigste, vaak ben je dan vooral bezig met de technische aspecten van de foto. Heel goed werkt een langer project aan de hand van een vooraf bedacht thema. De gemaakte foto’s hebben dan onderlinge samenhang wat de foto’s versterkt.
Vormgeving
Als je een idee hebt, moet je dat verder uitwerken. Dan moet je nadenken over de vormgeving. Welke beeldelementen gaan onderdeel uitmaken van de foto en welke beeldtaal ga je gebruiken? Welke compositie pas je toe? Voor welke belichting en lichtval kies je? Low key, normaal of juist high key? Tegenlicht? Fotografeer je in ZW of juist kleur? Gebruik je warme of koele kleuren? Pas je een creatieve techniek toe? Je persoonlijke stijl speelt hierin een belangrijke rol. Al deze zaken bepalen in hoge mate of je de beoogde bedoeling van je foto daadwerkelijk realiseert.
Techniek
De volgende stap is nadenken over de toe te passen techniek. Welke lens ga je gebruiken, welke sluitertijd en welk diafragma? Ga je filters toepassen, gebruik je een flitser? Als je de techniek van het fotograferen goed beheerst, ben je in staat al je aandacht te geven aan het idee en de vormgeving van je foto en volgen technische keuzes min of meer automatisch.
Nabewerking
Met goede nabewerking kun je de zeggingskracht van je foto beslist versterken. Sommige natuurfotografen zijn erg terughoudend met de nabewerking maar bedenk dat ook in de tijd van de analoge fotografie en de DOKA al stevig werd gemanipuleerd om een beoogd resultaat te bereiken.
Het geeft veel voldoening als het lukt om een foto te maken met veel zeggingskracht.
Uitstekende boeken over dit onderwerp zijn Grip op creativiteit van Bart Siebelink en Van maken tot raken van Diana Bokje.
15 reacties
Mooi artikel Rob ! Een mooi thema om over na te denken en fraaie foto’s!
Dat wordt vast een mooie presentatie op Pixperience.
H. groet,
Hans
Dank je Hans, bijna klaar
Groet
Rob
‘Uitje naar de dierentuin en daar hadden ze ook een echte wolf?’
of…
Husky-achtige-of-iets-anders-honds-wat-op-wolf-lijkt wacht op baassie in de kennel?
of…
het is maar net wat je erin zien wil. Het is dat u het erbij vertelt anders had ik ‘de boodschap’ niet geraden; het Heras-hekwerk staat er redelijk keurig uitgelijnd op, dat doet zorgvuldigheid vermoeden en dan stoort het mij dat het naar onderen onscherp verloopt (mot toch wat te zeiken hebben als jury).
Inhoudelijker lijkt mij bespreking van de context van een foto. Hoe de context bepalend is voor de beleving van die foto. Neem nou die aminozuren (ik sla de rest even over om dit kort en nmm to the point te houden): afhankelijk van het verhaal erbij kun je het als natuurfoto of als kunstfoto laten passeren en totaal verschillend publiek wel/niet aanspreken.
Hoi Egon, dank voor je reactie. Ik weet niet of ze in Wit Rusland ook Heras hekwerk hebben. Daar is de foto namelijk gemaakt. De context van een foto kan zeker belangrijk en aanvullend zijn maar is niet bij alle foto’s nodig. De foto’s van de muizenschedeltjes is alleen met context duidelijk. De foto van de aminozuren werk in mijn ogen ook prima zonder context. Dat is gewoon een vrolijke, kleurrijke foto.
Oi Rob, het gaat er natuurlijk niet om of het een heel echte wolf is, of het merk harmonicagaas, of de locatie – dat allemaal zie je evenmin aan de kiek en je toevoeging/reactie is dus alweer context 😉
Tsja, ondergetekende heeft 10000-en braakballen ontcijferd dus meteen duidelijk dat dit woelmuizenschedeltjes zijn. Niet allemaal, er zitten denk ik ook woelratten tussen en voor echte determinatie ontbreekt de detailscherpte op de kiesjes die er vast op de originele opname wel is (maarja… kabouterkiekje op internet). De van natuurbinding verstokene kan er echter totaal andere (onvrolijke, want het zijn niet voor niks schedeltjes) correlaties bij verzinnen natuurlijk……
De aminozuren zijn zoals je stelt een vrolijk plaatje ook zonder context, maar context bepaalt of het gezien wordt als natuurfoto (er is vast een heel verhaal waarom deze vormen ontstaan etc). Verzin je er een trendy kunstverhaal bij dan mag je in het moderne kunst museum, waar je met een natuurfoto van ze lang zal ze leven niet in komt. Snappie wat ik bedoel?
Moeten foto’s een bedoeling hebben? Moet er perse van te voren over nagedacht worden. Gewoon lekker op pad gaan of gaan zitten en zien wat er komt en dat vastleggen is toch ook prima? De foto’s van Rob zijn apart en ik vind ze erg mooi. Ben er ook al heel lang fan van. Toch kan ik ook enorm genieten van hele “gewone” en “recht-toe-recht-aan” natuurplaatjes. Soms lijkt het wel of die niet meer van tel zijn. Als ik naar uitslagen van wedstrijden kijk kom ik die laatste niet tegen. Echt jammer voor de goede fotograaf met misschien iets minder fantasie of creativiteit.
Dat hangt behoorlijk af van de wedstrijd waar je naar kijkt. Met name in de pix-bubbel is de trend nogal anti-‘gewoon’-natuurplaatje, misschien wel omdat daar uitgevonden is dat natuurplaatjes maken vaak best moeilijk is, wezenlijk onderscheidend van ‘bewijsplaatje’ doch daarvoor geen credits ontvangt, eerstens al gebaseerd op kennis, en die lat te hoog ligt voor een zo breed mogelijk publiek waar het verdienmodel op gericht is (natuurkennis… in een land waar de meerderheid van de bevolking bij uitstek anti-natuur is als iets waar je vooral geen last van wil hebben, zelfs weinig benul heeft wat natuur is laat staan er interesse voor toont – je zou het niet verwachten maar het is echt onderzocht: de kennis is hier de afgelopen 50 jaar significant AFgenomen!).
Kijk je daarentegen internationaal dan is dat niet zelden verrassend. Er struinen verbazend goede natuurfotografen rond in Australië (wowfactor! en dat ligt niet alleen aan de exotische soorten) en de USA, overal eigenlijk wel maar NL is nu eenmaal geen land om natuurfotograaf te willen zijn en daar qua respons veel van te verwachten. Het handjevol NLse natuurfotografen dat zich heeft weten te professionaliseren (daar reken ik de reis- en cursusleiders niet onder) kenmerkt zich vooral doordat ze internationaal zijn gaan werken, bij voorkeur USA gebaseerd.
Hoi Gina, dank voor je reactie. Zeggingskracht is een breed begrip. Het is de impact van een foto op de kijker. Die impact kan van alles zijn: emotie oproepen, bewondering oproepen, ergernis veroorzaken etc. Ik wil graag foto’s maken met veel zeggingskracht. In de eerste plaats omdat ik dat zelf mooie foto’s vind maar ook omdat foto’s met veel zeggingskracht aandachtig worden bekeken en dat is iets wat iedere fotograaf toch wil bereiken met zijn / haar werk. Om foto’s met zeggingskracht te maken, vraag ik me af wat een onderwerp met me doet. Op grond van dat gevoel maak ik de foto. Als ik een dier eng vind, probeer ik dat dier zo eng mogelijk weer te geven. De bedoeling is dan dus om dat enge te benadrukken. Vind ik een vogel sierlijk dan probeer ik vooral dat weer te geven. De kerkuil is een prachtige vogel maar ook een muizenmoordenaar. Dat gevoel kreeg ik toen ik die braakballen open peuterde. Ik bedenk dan hoe ik dat gevoel in een foto kan vertalen. Ik denk dat eigenlijk iedere fotograaf zo werkt maar alleen niet bewust maar vanuit de onderbuik. Juist door je bewust te zijn van dat ‘proces’ kun je het proces sturen en mogelijk verbeteren en de zeggingskracht van de foto’s vergroten. En, natuurlijk ga ik ook lekker op pad. De meeste ideeën ontstaan ter plekke in het veld, sommige thuis op de bank. En sommige ideeën pas in de loop van maanden. Natuurlijk kunnen ‘recht-toe-recht-aan’ foto’s heel mooi zijn. Die hebben ook een zekere zeggingskracht. Ze roepen namelijk bewondering op. En bewondering hebben voor de natuur is de basis van natuurfotografie.
Arachnofoben maken vast geen mooie/ENGE foto’s van ‘enge’ spinnen 😉
Maar dat is ’t em nou net: als ik naar natuurfoto’s wil kijken gaat het mij in de eerste plaats om de natuur die erop staat, niet om jouw hoogstpersoonlijke beleving als fotograaf. Dat heeft natuurfotografie nu eenmaal gemeen met alle andere vormen van documentaire fotografie.
En, nee, niet alle fotografen werken zo, verre van (vooral niet in het profi segment) want het overgrote deel van fotografie is documentair. Documentair kan óók zeggingskracht hebben en pakkend zijn maar dat mag niet ten koste gaan van prioritering van het onderwerp.