Hoe kennis van gedrag van libellen je kan helpen met natuurfotografie

In deze tutorial wil ik je meenemen in het gedrag van mannetjes- libellen. Ik beperk me tot één aspect, namelijk hun territoriumgedrag en hoe je dat kunt benutten. Het kan je helpen een inschatting te maken op welke wijze je de libellen goed kunt benaderen.
Het is niet moeilijk om het te ontdekken en te leren zien. Als je dit vlieggedrag leert herkennen geeft het je mogelijkheden om te voorspellen wat de libel gaat doen, om vliegende libellen te fotograferen, of om je achtergrond vooraf op orde te brengen.

Hoe werkt het bij libellen?

Als libellen geslachtsrijp zijn is alle aandacht gericht op de voortplanting.  Mannetjes zijn vaak eerder geslachtsrijp dan vrouwtjes en zie je iets vroeger bij het water voor de voortplanting.  Bij veel soorten proberen de mannetjes een territorium langs de waterkant te veroveren en te beschermen. Vaak zijn dit gebiedjes die geschikt zijn voor het afzetten van eitjes en dus een plek waar vrouwtjes verwacht worden. Als je erop op let, ontdek je het vrij snel.

Niet alle soorten doen dit overigens en bij juffers zie je het minder vaak dan bij grote libellen.
Heeft een mannetje eenmaal een goede plek ingenomen, worden alle andere mannetjes die in zijn territorium komen verjaagd. Ook andere soorten worden niet geduld. Als een vrouwtje in de buurt van zijn territorium komt, wordt ze onmiddellijk gegrepen voor de paring.

De plekjes die mannetjes bezetten zijn vaak uitstekende takjes of planten op de oever net boven het water, vanwaar ze hun gebied goed kunnen overzien. Sommige soorten verdedigen hun gebiedje door heen en weer te patrouilleren, andere soorten door vanaf een vast takje of stengel  korte uitvallen naar concurrerende libellen te maken.
Bij libellen is er geen sprake van verstoring als je met je apparatuur in hun territorium komt.

Betekenis voor de fotografie

Raadzaam is om tijd nemen om te ontdekken wat de uitvalsbasis van het mannetje is en of dat fotografisch gezien een gunstige plek is. Je ziet vrij snel dat een bepaald takje steeds weer gebruikt wordt door het patrouillerende mannetje. Let ook op wat de aanvliegroute is. Dan kun je kiezen of dit takje een kansrijke plek is om de soort goed te kunnen weergeven. Je kunt dan vooraf een goede positie en achtergrond kiezen en je hebt alle instellingen op orde. De libel komt vanzelf naar je toe.

Een groot voordeel is dat je het geheel van je foto vooraf al in gedachten en in beeld hebt. Je kunt kiezen of er mogelijkheden zijn voor bokeh, hoe je hinderlijke elementen kunt vermijden en hoe je  sluitertijd of diafragma wilt instellen. Dan kijk je naar de aanvliegroute van de libel en hoe deze  meestal gaat landen. Daar ligt dan je focus. Soms zitten ze langer op het takje, soms heel kort. Het werken vanaf statief heeft mijn voorkeur om je compositie alvast te kunnen bepalen.

Vliegende libellen

Bij het fotograferen van vliegende libellen heeft zo’n vast plekje extra betekenis. Hoe werkt het?
Op onderstaande foto ontdekte ik vlak boven de grond een territorium-takje van een zuidelijke oeverlibel.

Niet echt een boeiende plek voor een leuke foto met een ‘rommelige’ achtergrond. Het takje was op een kleine helling. Toen ik bemerkte dat de aanvliegroute steeds hetzelfde was, heb ik geprobeerd om vanaf een laag standpunt de libel vliegend naar me toe te laten komen.

Met scherpstelling op het stokje, een laag diafragma en een korte sluitertijd gaf dit al snel een aantal redelijke resultaten. De achtergrond is nog steeds een beetje rommelig, maar het kostte weinig moeite om te realiseren.

Hieronder een ander mannetje zuidelijke oeverlibel met eenzelfde aanpak. Zijn territoriumtakje, waar ik op scherpstel, staat nu rechts net buiten beeld. De achtergrond heb ik vooraf ‘op orde’ gemaakt.

Een ander voorbeeld met een zuidelijke glazenmaker, een soort die vaak lang in de lucht is op patrouille. Zijn landingsplaats was op een hoog standpunt achter mij en de libel kwam steeds langs eenzelfde route naar mij toevliegen. Dan is de achtergrond geen obstakel meer en kun je volledig focussen op de scherpstelling. Je weet zeker dat hij weer langskomt.

‘Moeilijke’ soorten

Er is een aantal soorten die je moeilijker aan de waterkant vindt en die vrijwel steeds boven de waterspiegel zijn. Zo is bijvoorbeeld de kanaaljuffer permanent patrouillerend boven het water en landt op takjes of planten in het water. Deze soort is daardoor moeilijker te fotograferen.
Als je eenmaal dicht bij de oever een territoriumtakje in het water hebt ontdekt, is het wachten op een mooi moment. Je hebt dan gelijk zijn specifieke omgeving meer in beeld en kunt ze ook vliegend fotograferen. Soms is de paring dan ook dichtbij.

Tot slot

Ik hoop dat ik iets nieuws voor je aangereikt heb en dat deze informatie je helpt bij libellenfotografie.
Het is een mooie ontdekkingsreis en verdiepen in hun gedrag vraagt geduld, maar levert steeds nieuwe ervaringen op.

Veel succes!