HOME < PRAKTIJK < TUTORIALS
tutorials

Hoe maak je een scherpe(re) foto?

Het maken van een scherpe foto is toch wel het belangrijkste leerpunt voor veel deelnemers aan mijn workshops. Het lijkt zo simpel met onze autofocus en stabilizers, maar dit zijn slechts hulpmiddelen die ons net zo vaak in de steek laten. Scherpte vinden is één van de lastigste dingen van de fotografie. Vooral omdat scherpte zich later niet meer laat corrigeren. Andere zaken lukken nog wel in de nabewerking, maar verscherpen heeft alleen zin als de foto al min of meer scherp is. Veel factoren zijn daarop van invloed. Hieronder vind je de belangrijkste.

Pannen geeft snelheid aan een rennend dier. Bewuste onscherpte dus.
Pannen geeft snelheid aan een rennend dier. Bewuste onscherpte dus. Fotograaf: Bart Stornebrink
Delen

Algemene tips voor scherpere foto’s

  • Hoe houd je de camera vast? Dat is een bekende en een hele belangrijke. Hand onder de lens, rustend op je vingertoppen en niet van bovenaf pakken. Dit levert minimaal hetzelfde stabiliserende effect op als je ingebouwde stabilizer, maar is gratis.
  • Hoe adem je? Afdrukken dus bij het eind van het uitademen, net voor je weer gaat inademen. Hou nooit je adem in en praat niet. Stembanden, ademhaling en hartslag hebben ook invloed.
  • Sta stabiel. Benen diagonaal spreiden onder je lichaam, iets door de knieën en armen iets gebogen. Ga je hurken, zorg dan eerst voor een goede, stabiele en ontspannen houding. En doe je rugtas af!
  • Waait het hard waardoor je onmogelijk goed stil staat? Schrap zetten of uit de wind gaan staan.
Niet zo....
Niet zo….
Maar zo.
Maar zo
  • Is er trilling op het vlak waarop jij je bevindt (brug, auto, houten vloer, boot, etc.). Motoren uit!
  • Kalibratie van objectief t.o.v. de sensor. Front- en backfocus kunnen een rol spelen. Dus je bent net niet scherp op je focuspunt, terwijl de camera dit wel aangeeft. Heeft eigenlijk alleen effect bij telelenzen.
  • Gebruik de IS (image stabilizer) of VR (vibration reduction), maar daar zitten wel grenzen aan.
  • Uit de hand fotograferen vergt handigheid. Ben je nog niet zover, houd dan een ondergrens aan in je sluitertijd van een 1/125 of hanteer voor het gemak een sluitertijd gelijk aan je gebruikte brandpuntafstand (1/100e bij 100 mm, 1/200 bij 200 mm, etc.). Dit is slechts een ezelsbruggetje en meer niet.
  • Kom je in het kritische gebied stap dan over op een statief/rijstzak of leg de camera ergens op en gebruik de zelfontspanner of een afstandsbediening.
Scherpte(diepte) wordt beïnvloedt door de keuze van je diafragma. Dus als je eenmaal gekozen hebt voor dat ene scherpstelpunt, dan kun je meer in de scherpte laten vallen door kleinere openingen (grotere getallen) te kiezen. Je sluitertijd wordt dan wel langer.
Keuze van je diafragma beïnvloedt de scherpte(diepte). Heb je eenmaal gekozen voor dat ene scherpstelpunt, dan kun je dus meer in de scherpte laten vallen door kleinere openingen (grotere getallen) te kiezen. Je sluitertijd wordt dan wel langer. Fotograaf: Bart Stornebrink
  • Om zeker te zijn van scherpe foto’s kun je natuurlijk gewoon altijd op statief werken. Zeker bij landschappen is dat aan te bevelen.
  • Bedenk wel dat je onderwerp de sluitertijd bepaalt! Dus waait het in je landschap, dan toch ook kortere sluitertijden hanteren.
  • Bedenk wel dat ook bewegende onderwerpen een minimale sluitertijd vragen. Afhankelijk uiteraard van hun bewegingssnelheid (houd minimaal een 1/250 aan bij licht bewegende onderwerpen).
  • Schiet uit de hand altijd meerdere beelden achter elkaar (de burst stand), dan valt er vaker iets goed in de scherpte.
Hele goeie buikspieren, maar trilling in je foto.
Hele goeie buikspieren, maar trilling in je foto.
  • Fotografeer wat ruimer dan je uiteindelijk zou willen snijden. Met lagere f-getallen ben je op grotere afstand sneller scherp rondom je onderwerp en behoud je hogere sluitertijden. Hoe dichterbij je fotografeert, hoe hoger je f-getal moet zijn voor meer scherptediepte. Je sluitertijd gaat dan wel onderuit.
  • Gebruik je ISO waarde vaker om te lange sluitertijden te voorkomen. Wees niet bang voor ruis, want ‘zonder ruis kun je naar huis’. Onscherpe foto’s kun je in ieder geval weggooien.
  • Het wegklappen van de spiegel heeft invloed op je scherpte door trilling in het camerahuis. Gebruik op statief de opklapstand voor je afdrukt. Je kunt dan wel maar één beeld tegelijk maken.
  • Als je op statief fotografeert, zet dan de stabilizer uit. Soms geldt dat ook voor op rijstzak en zeker als je de camera op een harde ondergrond zet bij het maken van een foto.
Slecht voor je rug en slecht voor de foto.
Slecht voor je rug en slecht voor de foto.

Scherpere foto’s met autofocus

  • Wat als jij en/of je onderwerp beweegt? Met AI-servo (AF-C) kun je dat deels oplossen. Die blijft het onderwerp volgen ook al heb je net gefocust.
  • AI Focus is ook nog een optie als je jezelf wel vertrouwt, maar je onderwerp niet.
  • Keuze van je scherpstelgebied. Dat kan een enkelvoudig scherpstelpunt zijn, maar ook meerdere daar omheen. Een enkelvoudige kan soms niet goed contrast waarnemen op het scherpstelvlak en dan gaat hij al af, ondanks dat hij nog niet volledig heeft gefocused. Of de camera blijft ‘hunten’. Ook irritant, want dan gaat hij helemaal niet af. Bij meerdere scherpstelpunten daarentegen loop je het risico dat een gemiddelde scherpte nou net niet daar scherp is waar je dat het liefste wilde hebben.
  • Blijf buiten je minimale scherpstelafstand. Kom je daarbinnen, dan blijft het beeld onscherp en kun je niet afdrukken. Telelenzen hebben grotere scherpstelafstanden dan groothoek of macro objectieven. Gebruik eens een tussenring om die scherpstelafstand te verkorten.
Hand boven op de lens en een zware rugtas maken het wel lastig om een scherpe foto te maken.
Hand boven op de lens en een zware rugtas maken het wel lastig om een scherpe foto te maken. Fotograaf: Bart Stornebrink

Scherpere foto’s met handmatig scherpstellen

  • Met de hand scherpstellen heeft vaak de voorkeur bij macro en landschap (ook vanaf statief), maar let wel op dat je oculair goed is afgesteld op je oogsterkte. Is dat niet het geval , dan zit je er sowieso naast.
  • Met live view scherpstellen is een mooi hulpmiddel, mits je dan wel weer goede ogen of een goede bril hebt.
  • Omdat je aan je objectief draait, zal je meer beweging hebben en moet je dus goed opletten wanneer je afdrukt.

Dit zijn wel zo’n beetje de belangrijkste zaken waardoor je scherpere foto’s kunt maken. Oefening baart kunst. Natuurlijk kan onscherpte in je foto een extra esthetisch effect geven, maar dat hebben we hier buiten beschouwing gelaten. En ter geruststelling, van alle collega fotografen is ook minimaal de helft van hun beelden onvoldoende van scherpte, of heeft de scherpte op de verkeerde plaats. Dus wanhoop niet!

Deel dit artikel


5
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Van de Velde Frank op 11 februari 2016 om 20:06

    Mooi artikel. Mijn ervaring : op live view perfect scherpe foto’s (ook bij donker, niet zonnig weer), live view niet erg handig (traag). Bij scherpstelling door zoeker en één scherpstelpunt niet altijd scherpe foto’s bij donker weer, bij zonnig weer (zeker bij ochtend-en avondlicht = contrastrijk) wel scherpe foto’s. Ambetant. Wat kalibratie betreft : zeer moeilijk, zeker voor telelenzen. Heb destijds laten kalibreren in Nederland in bekende zaak (400 mm lens + body op statief, afstand tot ‘kaart’ +- 10 m, na 10 min. gefixt) sorry, zo werkt het niet. Zat met afwijking v + 12. Komt buiten, nog onscherper dan ervoor. Misschien best laten kalibreren door de producent zelf (voor canon TechRepair) of via computerprogramma. Blijft mijn inziens een moeilijk gegeven. De lichtomstandigheden waarin je fotografeert spelen wellicht een te belangrijke rol.
    mvg Frank

  2. Door Richard Bonthuis op 11 februari 2016 om 11:05

    Ik las jouw opmerking over het kalibreren van je de lens. Graag zou ik dat es doen met mijn telelens omdat ik inderdaad merk dat de scherpte niet op de juiste plek zit. Ik zou dus graag van je willen weten hoe ik de lens kan kalibreren.
    Gr. Richard

  3. Door Chris Ruijter op 11 februari 2016 om 09:09

    Je bent nog één heel handig middel vergeten: trap-focus, of catch-in focus. Hou je sluiter ingedrukt en als je onderwerp scherp is, BAM! Werkt in ieder geval bij Pentax zo, Nikon en Canon kunnen dat ook, maarvik heb wel eens gehoord dat dat in de standaard firmware niet aan staat als optie. Sony weet ik zo niet.

    Grt, Chris

  4. Door peter wijn op 11 februari 2016 om 08:45

    Wat een hoop tips. Fijn.
    Voor de mensen die met Nikon werken AI focus heet bij Nikon af-c continue autofocus, in plaats van af-s single shot focus.
    En – bij life-view – ik meen dat de merken Fuji en Sony de scherpe gedeelten in de foto kunnen aangeven.

    1. Door Chris Ruijter op 11 februari 2016 om 09:11

      Bij Pentax heet dat focus-peaking, wat scherp is wordt witnof zwart omlijnd nar gelang het contrast, súper handig inderdaad, zeker bij (digitaal) inzoomen op je live view scherm!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *