HOME < VERDIEPING < ACHTERGROND
achtergrond

Laag voor laag de diepte in

Een foto is plat en begrensd. De werkelijkheid is ruimtelijk en in wezen onbegrensd. Hoe bedrieglijk echt een foto ook lijkt, er ontbreekt een essentieel element: ware diepte, ofwel de derde dimensie. Maar wie ‘lagen’ in het beeld weet te vinden, die wekt alsnog de suggestie van diepte.

lagen
Een grote rookzuil attendeerde me op deze bosbrand. Fotograaf: Leo Vogelenzang

Elke foto is eigenlijk een schilderijtje. Zelfs een rechttoe-rechtaan-foto is nooit hetzelfde als de werkelijkheid, maar altijd een vertaling, een impressie. Elke fotograaf beleeft – vaak onbewust – de werkelijkheid op zijn eigen manier en zal dus ook een min of meer persoonlijk stempel op zijn beelden drukken. Maar zelfs zonder tussenkomst van de fotograaf is een foto niet ‘echt’. Een foto is immers een tweedimensionale afbeelding van de werkelijkheid. Een grotere manipulatie van de realiteit is nauwelijks denkbaar; daarbij vallen alle denkbare beeld-manipulerende ingrepen in het niet.

De meest in het oog springende gelaagdheid in dit beeld ontstaat door de schaduwen die over het landschap glijden. Dit horizontale ritme wordt in de verte onderbroken door het verticale ritme van de populieren waardoor het beeld een zekere spanning krijgt. Door met mijn apparatuur bovenop de imperiaal van mijn auto te gaan staan verschafte ik mezelf meer overzicht. Fotograaf: Leo Vogelenzang

Het scheppen van ruimte

Om het gemis aan ruimtelijkheid te compenseren kan de fotograaf op verschillende manieren een suggestie van ruimte in zijn beelden aanbrengen. Een vaak gebruikte methode is om een invoerende lijn te zoeken: een lijn die het beeld inloopt en die de blik van de kijker naar een bepaald punt in de compositie leidt. Dat kan een diagonaal zijn, een rechte lijn of een slingerlijn.

Een andere manier om diepte in een landschap te creëren is door een markante vorm – een rotsblok of een boom bijvoorbeeld – in de voorgrond van de compositie te plaatsen. Het werken met scherp en onscherp is eveneens een beproefde methode, net als het gebruik van complementaire kleuren; een rode struik in een groen landschap geeft diepte.

lagen
V-vormige structuren glijden als taartpunten in elkaar en veroorzaken een fijngelaagd beeld. Warme oranjerode tinten contrasteren met koelere blauwgroene kleuren in de achtergrond en verlenen het beeld extra diepte. Fotograaf: Leo Vogelenzang

Gelaagdheid in het landschap

Een vorm van beeldopbouw die mij persoonlijk zeer aantrekt is gelaagdheid in een landschap. Horizontale of schuin lopende lagen hebben ook een ruimtelijk effect en suggereren diepte in het landschap. Een ritmisch gelaagd landschap is echter wel iets minder ‘toegankelijk’ dan een landschap met een invoerende lijn. De blik wordt niet via een lijn het beeld binnengetrokken, maar springt als het ware van de ene laag naar de volgende; ook dat geeft de toeschouwer het gevoel van ruimtelijkheid. Het landschap zelf kan dergelijke lagen leveren, bijvoorbeeld in de vorm van waterpartijen of bergruggen, maar ook tijdelijke vormen zoals schaduwen of wolkenformaties kunnen als lagen werken.

We staan op Rottumeroog, het noordelijkste puntje van Nederland en kijken zuidwaarts. De kweldervegetatie vormt kleurige lagen in het landschap dat aan de horizon verblauwt in een dunne strook vasteland van Groningen. Het geheel wordt opgesierd door een fraaie Oudhollandse wolkenlucht. De warmrode-geelrode lagen in de voorgrond contrasteren met de verschillende tinten blauw in de verte. Fotograaf: Leo Vogelenzang

Waar vind je lagen?

Lagen in het landschap vind je met name in de wat opener gebieden. Langs rivieren kun je onder fraaie lichtomstandigheden volop experimenteren met de aanwezige diepte en dus lagen in het landschap. In dichte bossen is dat wat moeilijker, maar zoek je de randen op, zoals heidevelden, dan ontdek je al snel de gelaagdheid in een terrein. Het effect is optimaal bij een heuvelachtig heidegebied. Hetzelfde gaat op voor de wat grotere duingebieden. Op de waddeneilanden heb je bovendien vaak de mogelijkheid om ook de zee op de achtergrond als extra laag toe te voegen aan de compositie.

Een minilandschapje van hooguit dertig centimeter breed. Gefotografeerd met een 100mm macro-objectief. Het is een gescande dia uit september 2001. We zien er maar zo een landschap in met golvende heuvels en dalen en een markante wolkenlucht. Maar als je wilt kun je er ook een decoratieve afbeelding uit de Jugendstil-periode in herkennen. Fotograaf: Leo Vogelenzang
Verschillend gekleurde lagen wisselen elkaar af waardoor diepte in het beeld ontstaat. Dat effect wordt nog versterkt door de driehoekige vorm van de twee heidepollen voor in beeld en de centrale jeneverbesstruik erachter. Fotograaf: Leo Vogelenzang

Deel dit artikel


7
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Douwe Struiksma op 16 januari 2019 om 14:19

    Goed artikel en mooie beelden Leo, ‘t blijft fascinerend het ‘laagje voor laagje’ opbouwen van het beeld met lijnen en kleuren :).

  2. Leuk Leo om jouw ervaringen zo weergegeven te zien.
    “Lijntjes” zijn er op heel verschillende manieren voor mij in te herkennen.
    Machiel

  3. mooi artikel, Abstracte natuurfotografie vind ik zeer mooi, ik probeer maar moet nog veel leren!

  4. Door Jo Spauwen op 15 januari 2019 om 21:48

    Helder verhaal met duidelijke illustraties.

  5. Kleine toevoeging: voor een diepte-effect werken niet alle kleurlagen even goed. Zelf ben ik wel fan van de klassieke bruin-groen-blauw overgang. Dit is een kleurvolgorde die in de natuur ook het meest voorkomt, en (daarom) ook in een paar foto’s in dit artikel terugkomt. Omdat deze volgorde zo goed werkt, wordt hij ook al eeuwen door schilders gebruikt om diepte te creëren. Voorbeeld: https://www.janbrueghel.net/object/sea-harbor-with-preaching-of-christ-munich

  6. Door Adri Gr Nuelend op 13 januari 2019 om 11:27

    Dank voor dit heldere artikel Leo. Ik ga er nu echt eens mee aan de slag.

  7. Door Hajo Tuitman op 13 januari 2019 om 08:20

    Heel goede artikel, ik heb er wat van opgestoken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *