Het nadeel van reactieve fotografie is dat je als fotograaf altijd achter de feiten aanhobbelt en weinig of geen tijd hebt om creatieve ideeën toe te passen als zich plotseling een bijzondere situatie voordoet.
Proactief
Zelf houd ik meer van proactieve fotografie: de fotograaf anticipeert op het mogelijke gedrag van het dier, onafhankelijk van of het dier daadwerkelijk doet wat je hoopt. Dat heeft als groot voordeel dat je al vooraf nadenkt over een bepaald scenario en dus goed voorbereid bent op wat er (hopelijk) gaat gebeuren.
Voorbeeld: als fotografen op safari een luipaard of een leeuw zien lopen, dan zetten ze de auto op een goede plek neer en beginnen te fotograferen. Als het onderwerp uit beeld verdwijnt, rijden ze met de auto naar de volgende plek om het vanuit een andere hoek te schieten: reactieve fotografie.
In dit soort situaties kijk ik altijd eerst goed om mij heen om te zien wat er zich allemaal bevindt in de richting waarin het dier loopt: hoe ziet het habitat er verderop uit, lopen er andere dieren rond die ik wellicht kan gebruiken, hoe zullen die dieren reageren als mijn onderwerp dichterbij komt en waar moet ik zijn als er interactie plaatsvindt? Jezelf de tijd gunnen om goed over mogelijke scenario’s na te denken, maakt de kans groter dat je er optimaal van kunt profiteren.
Previsualisatie
Een belangrijke creatieve techniek die ik daarbij gebruik is previsualisatie: het maken van foto’s in je hoofd, zonder camera. Die imaginaire foto’s gebruik ik als doel om naartoe te werken. Als ik zonder groep op safari ga, dan ga ik bijvoorbeeld vaak naar specifieke gebieden omdat ik daar het habitat heel mooi vind en al foto’s in mijn hoofd heb die ik daar wil nemen. Dat is vaak niet het gebied waar mijn onderwerp zich bevindt, maar als ik het niet regelmatig probeer, dan zal ik die foto’s nooit kunnen maken. Nadeel is uiteraard dat dit niet de meest productieve strategie is.
Stompneusapen
Ik heb veel tijd doorgebracht in China om daar gouden stompneusapen te fotograferen. Nog voor mijn eerste bezoek aan deze prachtige dieren wist ik al wat voor foto’s ik daar wilde maken. Ik had ze immers al gecreëerd in mijn hoofd. Direct na aankomst kon ik aan de slag om heel gericht naar mijn virtuele foto’s toe te werken. Ik was goed voorbereid en hoefde geen tijd te verspillen aan doelloos rondlopen in de hoop dat er iets bijzonders zou gebeuren. Mijn productiviteit is over het algemeen heel laag, maar mijn werkwijze zorgt er wel voor dat ik heel efficiënt ben.
In de jaren dat ik deze stompneusapen fotografeerde, was dat voornamelijk in de bossen waar ze leven. In vrijwel al mijn foto’s zitten de apen dan ook in, op of onder bomen. Maar in het bergachtige gebied valt veel regen en dus zijn er overal fotogenieke beekjes met op sommige plekken kleine watervalletjes met daaromheen grote rotsblokken. Mijn favoriete dierenfoto is een landschapsfoto met een dier erin, dus ik zag het plaatje al helemaal voor me. De apen begaven zich slechts zeer zelden in de nabijheid van het water. Soms om even snel wat te drinken en soms om naar de overkant te komen, waar de blaadjes altijd groener zijn.
De foto die ik in mijn hoofd had, was er een waarin een aap zich op een van de rotsen bevond bij een watervalletje, met veel aandacht voor de vegetatie, en waarbij je de beweging van het water goed kunt zien. Als je wacht op het moment waarop een aap richting het water loopt en dan je onderwerp volgt, dan is er nooit genoeg tijd om een zorgvuldig doordachte foto te maken (reactieve fotografie). Door proactief te zijn en veel geduld te hebben, ben je het onderwerp een stapje voor en is de kans veel groter dat je krijgt wat je wilt.
Voor mijn foto zette ik de camera op statief bij een klein watervalletje, dicht in de buurt van een grote groep apen. De eerste stap was het kiezen van het ideale standpunt. Vervolgens dacht ik na over de te volgen tactiek. Om het water melkachtig te krijgen, moet je gebruikmaken van een relatief lange sluitertijd van rond de halve seconde. Een dergelijke sluitertijd is echter veel te lang om een levend dier scherp te fotograferen. Mijn conclusie was dan ook dat ik twee belichtingen moest schieten: een voor het water en een voor de aap. In nabewerking zou ik die twee belichtingen dan moeten samenvoegen.
Na het nemen van wat testshots was het een kwestie van geduld. Er volgden een aantal bijna-momenten en daarna was het uiteindelijk raak. Een mannetje liep mijn frame in en stopte even halverwege – perfect! Het moment duurde slechts kort, maar omdat ik goed voorbereid was, hoefde ik alleen maar een paar keer de knop in te drukken.
Toen de aap vervolgens het beeld weer uit liep, paste ik mijn instellingen aan om een belichting te maken voor het water: mijn ISO op de allerlaagste stand en mijn diafragma twee stops kleiner om niet te overbelichten. Eigenlijk moet je het diafragma gelijk houden als je twee belichtingen wilt samenvoegen, omdat deze anders niet meer perfect op elkaar passen. Dat was in dit geval niet mogelijk. Omdat ik van de eerste belichting alleen maar de aap nodig had, vormde dit geen probleem.
Uiteindelijk maakte ik ook nog een derde foto, waarbij het licht in de achtergrond mooier was. In Photoshop heb ik de drie belichtingen samengevoegd, een snel en eenvoudig klusje. Het definitieve beeld is puur het resultaat van previsualisatie en een proactieve werkwijze. Ik had dit nooit kunnen maken als ik de situatie onvoorbereid voorgeschoteld had gekregen.
Marsel van Oosten
Zomermagazinepakket 2026
De zomer is hét moment om even gas terug te nemen. Eindelijk tijd om te ontspannen, te genieten van de zon én weg te duiken in inspirerend leesvoer.
Met dit veelzijdige magazinepakket haal je uren leesplezier in huis: een heerlijke vakantie-uitgave boordevol leuke uitdagingen, tips en inspiratie, een prachtige recente editie van Natuurfotografie Magazine, een boeiend recent exemplaar van Vogelskijken Magazine, een Fotofenokalender voor inspiratie en planning en Blik over de Schouder, een uitgave waarin je mee kijkt over de schouder van 50 fotografen en leert hoe hun foto’s tot stand zijn gekomen.
Perfect voor op de camping, in de tuin, aan het strand of onderweg. Laat je verrassen door indrukwekkende beelden, inspirerende verhalen en luchtige artikelen die passen bij het ultieme zomergevoel. Pak een drankje, zoek een fijn plekje in de zon en geniet!
Dit pakket heeft een originele waarde van ruim € 50,-. Je betaalt nu slechts € 15,-!
Eén reactie
De idee van pro-actief in plaats van reactief is een boeiende. Maar “the making off” van de gouden stompneusaap bij het watervalletje vind ik niet goed gelukt. In het eindresultaat is naar mijn (bescheiden) mening (te) duidelijk zichtbaar dat de aap is toegevoegd. Qua belichting past de aap niet in de samenvoeging van de andere twee foto’s.