Making of territoriale steltkluten

Zuidelijke pioniers

Waar deze elegante vogelsoort vroeger een zeldzaamheid in Nederland was, broedt deze sinds sinds de eeuwwisseling jaarlijks met meerdere paartjes in Nederland. Het is een statige, elegante, kalme vogelsoort, totdat het broedseizoen aanbreekt. Als de hormonen beginnen op te spelen en er een territorium wordt gezocht om te gaan nestelen, veranderen ze in vastberaden vechtersbazen die alles doen om die plek te beschermen tegen indringers. Mijn doel dat voorjaar was om eindelijk dat gedrag eens in Nederland vast te leggen.

In Zuid-Europa kwam je deze prachtige vogels altijd al in grote aantallen tegen, maar in Nederland zijn het over het algemeen maar enkele broedgevallen op verspreide locaties. Het zijn echte pioniervogels, die tegenwoordig al snel verschijnen op plekken waar natte natuurontwikkelingsprojecten plaatsvinden. In het Lauwersmeer werd een stuk grasland omgevormd tot natuur, met hogere waterstanden en bredere greppels waarin het water langer wordt vastgehouden. Dit project was gericht op extra geschikte broedgelegenheden voor de weidevogels. Meteen in het eerste voorjaar werkte dit als een magneet voor steltkluten. Vanaf eind maart waren de eerste vogels er te vinden en begin mei waren er al 11 paartjes die zich hadden gevestigd op een relatief klein oppervlakte.

Het juiste standpunt

De uitdaging bij het fotograferen van steltlopers ligt vaak in het vinden van het juiste standpunt. Bij voorkeur is dit zo laag mogelijk, zodat het onderwerp (de vogel) mooi loskomt van de achtergrond. Op deze locatie was de vegetatie nog erg kort, waardoor er niks was wat het zicht op de vogels ontnam. Het waterpeil in de greppelplasdras was precies goed, waardoor de vogels veel geschikt foerageergebied hadden en konden nestelen op de iets hoger gelegen perceeltjes ertussenin. Voor mij was er voldoende gelegenheid om, zonder de vogels te verstoren, plat op de grond te gaan liggen om vanuit een laag standpunt te fotograferen. In de vroege ochtend had ik hier vanwege het schuine tegenlicht de sfeervolste lichtomstandigheden die ook nog eens een mooi kleurrijk beeld opleverden. De tactiek van liggen, je klein houden en zo weinig mogelijk bewegen zorgt ervoor dat de vogels gewoon hun natuurlijke gedrag vertonen en er de beste fotografische kansen ontstaan.

Gedrag leren kennen

Na een paar dagen observeren en fotograferen werd het me steeds duidelijker waar de paartjes zich hadden gevormd en waar ze van plan waren te gaan nestelen. De vogels achterin het gebied begonnen als eerste met nestelen. Voor de mooie close-ups te ver weg, maar dankzij een nabij broedende meerkoet lagen er wel kansen om foto’s te maken met daarin meerdere steltkluten in beeld die probeerden elkaar én de meerkoet te verjagen. Deze exemplaren waren uitstekende onderwerpen om het gedrag te analyseren. Hierdoor leerde ik precies wat voor geluiden ze maken als ze boos worden, wat voor poses ze aannemen voor ze aanvallen en hoe ze die aanval uitvoeren. Dit kwam uitstekend van pas op het moment dat de paartjes die dichter langs de rand van het gebied zaten begonnen met nestelen.

Het onderwerp in beeld houden

Vanwege het wisselende tegenlicht dat op de voor- en achtergrond viel, was volledige handmatige belichting de beste optie om de steltkluten zelf goed belicht te krijgen. De onderwerpdetectie van de Nikon Z9 had ik uiteraard ingesteld op vogels, zodat het scherpstelpunt nagenoeg altijd op de ogen van de vogel ligt. Vooral in situaties met fel tegenlicht, waarbij er in de voor- of achtergrond nog wel eens een plant of waterpartij de aandacht wil trekken van de autofocus, is de onderwerpdetectie een zegen voor de vogelfotograaf. Ik had in de tussentijd al prachtige foto’s kunnen maken van rustig foeragerende exemplaren en een paring.

Daarna waren mijn ogen en mijn 800mm telelens gefocust op 2 paartjes die op 20 meter afstand van elkaar wilden nestelen. Als het mannetje van het ene paartje te dicht in de buurt van het andere paartje kwam, drukte het vrouwtje zich plat op de grond. Dit was voor haar partner altijd hét moment om de concurrent aan te vallen. In die fractie van een seconde probeert de concurrent altijd eerst het liggende vrouwtje te pikken, voordat haar partner zich op de concurrent gooit om hem te verjagen.

Ik fotografeer altijd in RAW; met de Nikon Z9 kun je dan nog altijd 20 beelden per seconde schieten. Deze heb ik ook zeker nodig, want deze kortstondige gevechten zijn in een paar seconden afgelopen en ik krijg absoluut geen tijd om de mooiste pose uit te kiezen. Het enige waar ik mee bezig ben is het onderwerp in beeld houden, vertrouwen op de onderwerpdetectie van de camera en secondenlang aan één stuk foto’s maken. Een sluitertijd van minstens 1/1000 seconde (maar bij voorkeur nog korter) is een must om de vogels voldoende scherp vast te leggen, maar ook de scherptediepte is van belang in dit soort situaties. Des te dichter je op je onderwerp zit, des te kleiner de scherptediepte. Ook is het bij actiefoto’s als deze erg lastig om beide vogels in beeld te houden zonder dat er een vleugelpunt of iets dergelijks buiten beeld valt.

Die éne foto

Ik had hier al gekozen om iets verder weg te gaan liggen, zodat ik voldoende ruimte in het beeld heb om er eventueel nog een uitsnede uit te maken, maar ook om voldoende scherptediepte en een voldoende korte sluitertijd te behouden om beide vogels scherp vast te leggen. Vele duizenden foto’s verdwijnen in de prullenbak omdat de vogels half in beeld staan, de houding niet mooi is of de fotograaf te traag was om de vogels überhaupt in beeld te houden. Een paar foto’s met een mooie dreigende pose van één van de vogels en een paar actiefoto’s van vechtende steltkluten blijven over. Bij de ene helaas een halve vogel in de achtergrond, bij de ander een storende lucht op de achtergrond. Maar het gaat uiteindelijk om die ene, in mijn ogen, perfecte foto die overblijft. De foto die in 1 klap het hele verhaal vertelt. Niet gemaakt tijdens een reis naar het verre buitenland, maar gewoon op een frisse lenteochtend in Friesland.