Graszanger

Als ik mijn vader in Portugal bezoek, kijk ik altijd uit naar de ontmoetingen met de algemene soorten op zijn landje. Cirlgorzen en kleine zwartkoppen zijn megazeldzaamheden in Nederland, maar daar struikel ik erover. Niet elke ‘Portugees’ is in ons land echter een ‘mega’. De kleinste van het stel, de graszanger, is aan een leuke opmars bezig, en kunnen we sinds 2000 als -weliswaar zeer zeldzame – broedvogel tellen.
Graszanger
Het verbaasde koppie van de graszanger. De vage grassen in de achtergrond geven wat habitat-context. Fotograaf: Jorrit Verkleij

Oppervlakkig lijkt de graszanger op de algemene rietzanger, maar er zijn duidelijke verschillen. Met slechts 10 centimeter is de graszanger een slag kleiner dan de ‘riet’, en de soort heeft bovendien een veel ronder figuur met een kortere staart. De vogel heeft gelig-bruine bovendelen met duidelijke zwarte strepen. De strepen op de rug zijn dik, de strepen op de kop zijn wat dunner. De keel en buik zijn erg licht, en de flanken zijn licht geelbruin. De bovenkant van het snaveltje (culmen) loopt, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de rietzanger, wat naar beneden, waardoor het snaveltje wat krom lijkt. De lichte oogring zorgt ervoor dat de graszanger een wat verbaasde blik lijkt te hebben.

Graszanger
Een goede pose om die korte staart weer te geven! Deze locatie, bij een zoutraffinaderij, had houtstapels waar de graszangers graag op landden. Fotograaf: Jorrit Verkleij

Graszangers zijn liefhebbers van (liefst droge) graslanden met lang gras , waarin het nest wordt gemaakt, kruiden en niet te veel bomen. Ook nabij water in moerasgebieden of bijvoorbeeld zoutraffinaderijen, mediterrane lagunes en rietvelden kan de soort zo opduiken. Nee, erg kieskeurig is de soort niet. Insecten, lang gras, en een lekker zonnetje zijn eigenlijk de enige eisen.

De temperatuurfactor is wel een essentiële. Al in de jaren zeventig leek de graszanger zich permanent in Nederland te melden. Voorzichtig kroop de soort vanuit het zuiden naar ons land toe. Echter hebben een aantal koudere periodes ervoor gezorgd dat het oprukken van de soort tot een halt werd geroepen. Deze kleine zanger is namelijk erg gevoelig voor langdurige vorst. Door klimaatverandering zijn die vorstperiodes zeldzamer, waardoor de soort zich nu definitief gevestigd lijkt te hebben. De opmars zal vanuit Zeeland ongetwijfeld nog wat door gaan schieten. In bijvoorbeeld zoals Zuidwest Frankrijk, het Iberisch schiereiland, Italië en Griekenland is de graszanger een algemene vogel, die jaarrond kan worden gespot.

Graszanger
Een graszanger op kool. Het was een flinke koolplant, maar ook een klein vogeltje. Dit beeld maakt dat wel duidelijk. Fotograaf: Jorrit Verkleij

Het gaafst aan die graszanger is toch wel de zangvlucht. Met wapperende vleugels en gespreide staart (met een nu zichtbaar zwart-witte rand) worden parabolen in de lucht getekend. Op het hoogste punt worden de vleugels ingeklapt en daalt de vogel naar beneden, om vervolgens weer luid ‘tzit .. tzit ..  tzit’ omhoog te vliegen. Die geluidjes en die wapperende staart zijn overigens de redenen voor respectievelijk de Engelse- en alternatieve Nederlandse naam voor de graszanger: ‘Zitting cisticola’ en ‘waaierstaartrietzanger’.

Fototips

  • Leer de roepjes (‘tzit’ ‘dzip’) uit je hoofd. Graszangers vallen niet op in het gras, maar verraden zich door hun roepjes. In het broedseizoen is het spotten van hun baltsvluchten de beste methode om graszangers te vinden.
  • De graszanger is eigenlijk het mooist, het meest contrastrijk, op de rug. Leuk om dat te laten zien! Al is de ‘voorkant’ met de lichte buik en het verbaasde koppie ook leuk.
  • Graszangers zijn klein en gedrongen, waardoor het lastig gaat zijn om het diertje ‘beeldvullend’ op de foto te krijgen. Dat hoeft ook helemaal niet; laat het diertje in de omgeving; het liefst met wat mooie grassen natuurlijk!
  • De soort in baltsvlucht vastleggen kan een mooie uitdaging zijn, al is dit mij nog nooit (goed) gelukt. Probeer de soort dan in ieder geval niet te storen. Misschien een leuk idee om meerdere foto’s over elkaar heen te leggen waardoor het vluchtpatroon zichtbaar wordt? Als je dit gaat proberen – zorg in ieder geval voor een korte sluitertijd!
  • Graszangers zijn niet de schuwste vogels. Als je graszangers hoort op een plek met mooie open landingsplekken, wacht dan vooral even in de buurt. Ze willen nog wel eens fraai zichtbaar gaan posten!

Leefomgeving

In Nederland vrijwel alleen in Zeeland op plekken met hoog gras en weinig tot geen bomen, vaak bij water.

Vindtijd

Voornamelijk standvogel, maar trekt snel weg bij weersveranderingen, waardoor je beter niet in december en januari kan zoeken.

Bescherming

Wettelijk beschermd

Kwetsbaarheid

De graszanger is een zeldzame broedvogel in Nederland en staat door lage aantallen en de gevoeligheid voor koudere temperaturen op de rode lijst. Wereldwijd is de soort niet bedreigd.

Verspreidingskaart

En dan nog dit!

De graszanger behoort tot de familie Cisticolidae. Deze familie is wijdverspreid in Azië, Afrika en Australië. De graszanger is echter de enige soort van deze familie die in Europa voorkomt!

Reageer op dit artikel

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het Google privacybeleid en servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Geef een reactie

Reageer op dit artikel

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het Google privacybeleid en servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Deze artikelen vind je vast ook interessant: