Menu

Onderdeel van Pixfactory

Grote vuurvlinder

De grote vuurvlinder…een monument binnen de soorten in de Nederlandse natuur! Het is een endemische soort, die verder nergens ter wereld voorkomt. Deze unieke vlinder heeft begin vorige eeuw aan de wieg gestaan van de bewustwording voor natuurbescherming in ons land.
Grote vuurvlinder
Grote vuurvlinder Fotograaf: Hans Jansen

Endemisch en geschiedenis

Een endemische soort is een soort die maar op één plek ter wereld voorkomt en verder nergens anders. In 1914 ving een schooljongen in de Rottige Meente in Friesland, voor een opdracht van zijn onderwijzer, een exemplaar van de grote vuurvlinder. Het was een bijzondere ondersoort Lycaena dispar batava, die op dat moment als uitgestorven werd beschouwd. Toen de onderwijzer de vlinder opstuurde naar een kenner in Amsterdam, ontstond er een ware opwinding over deze ontdekking. Kenners realiseerden zich dat dit geheim moest blijven, vanwege de handel in zeldzame exemplaren door verzamelaars, die in die tijd nog welig tierde. In Engeland was een vergelijkbare ondersoort van de grote vuurvlinder, mede ook door verzamelaars, al langere tijd uitgestorven. Dit voorbeeld was begin vorige eeuw een begin van een grotere bewustwording voor vlinder- en natuurbescherming in Nederland.

Een ontmoeting met een grote vuurvlinder is een sensationeel moment.
Een ontmoeting met een grote vuurvlinder is een sensationeel moment. Fotograaf: Hans Jansen

Tot 1950 kwam de vlinder nog in redelijke aantallen voor in de laagveengebieden in Friesland en Overijssel. Daarna ging het bergafwaarts, vanwege ontginning en teruggang in kwaliteit van de leefgebieden. Nu zijn er nog kleine populaties. Bijzondere bescherming en beheersmaatregelen zijn nodig om uitsterven te voorkomen.
In België komt in het uiterste zuiden de grote vuurvlinder in beekdalen voor ( Lycaena dispar). Deze is iets kleiner dan de endemische Nederlandse ondersoort en is daar ook zeer zeldzaam.

Mannetje grote vuurvlinder in Friesland.
Mannetje grote vuurvlinder in Friesland. Fotograaf: Hans Jansen

Beschrijving  in het veld

Voor vuurvlinders is deze soort relatief groot en op de bovenzijde is er een duidelijk verschil tussen mannetjes en vrouwtjes. Het mannetje valt in het veld direct op door de fel oranjerode kleur. De onderkant van de vleugels is blauwgrijs met een karakteristieke rode band langs de vleugelrand. Als ze vliegen herken je ze direct. Bij het vrouwtje is de bovenkant iets minder opvallend met meer gedekt oranje en een aantal zwarte vlekken. De vlinders vliegen vanaf begin juli tot midden in augustus. Het zijn goede vliegers en de mannetjes hebben een vrij groot territorium. Ook de vrouwtjes vliegen over vrij grote afstanden op zoek naar een mannetje. Per vlinder is er een groot leefgebied, je ziet ze dus vrijwel nooit samen. Het is een unieke belevenis als je een grote vuurvlinder in het veld treft.

Het vrouwtje is iets minder opvallend dan het mannetje.
Het vrouwtje is iets minder opvallend dan het mannetje. Fotograaf: Hans Jansen
Het mannetje is oranjerood met vier kleine streepjes.
Het mannetje is oranjerood met vier kleine streepjes. Fotograaf: Hans Jansen

Leefomgeving

De soort is heel kritisch op de leefomgeving en dat is ook de reden dat het zo moeilijk met ze gaat. Ze hebben uitgestrekte moerasgebieden nodig met petgaten en legakkers en sloten met een goede waterkwaliteit, waarin waterzuring aan de randen voorkomt. Dat is namelijk de waardplant waarop de eitjes worden afgezet en waarop de rupsen leven. De rupsen leven aan de voet van deze zuring en overwinteren daar vaak ook.

Eitjes van de grote vuurvlinder op waterzuring.
Eitjes van de grote vuurvlinder op waterzuring. Fotograaf: Hans Jansen

Nectarplanten

Bij voldoende nectarplanten en goed weer kunnen de vlinders ongeveer drie weken leven. Dat is een relatief korte periode voor de voortplanting en warm weer is belangrijk. De vlinders die rondzwerven en op zoek zijn naar partners hebben voor hun energie nectar nodig. Je ziet ze daarvoor vaak op o.a. grote kattenstaart, kale jonker, koninginnenkruid en valeriaan. In ons land hebben alleen de uitgestrekte laagveenmoerassen van Noordwest-Overijssel en Zuidoost-Friesland de goede omstandigheden. Voor het beheer van deze gebieden is het een grote- en ingewikkelde opdracht om de juiste condities te blijven bieden voor het behoud van deze unieke vlinder.

Uitgestrekte moerasvelden zijn de ideale leefomgeving voor de grote vuurvlinder.
Uitgestrekte moerasvelden zijn de ideale leefomgeving voor de grote vuurvlinder. Fotograaf: Hans Jansen

Over endemische soorten zie ook dit artikel

Fototips

De grote vuurvlinder is geen gemakkelijke vlinder om te vinden en je hebt een flinke dosis geluk nodig. De gebieden waar de grote vuurvlinder voorkomt zijn bovendien niet allemaal toegankelijk.

In de Weerribben is de grootste populatie en daar heb je de meeste kans om ze langs de waterranden te treffen. Als de vlinders nectar zoeken zie je ze relatief vaak op grote kattenstaart. Belangrijk is om die nectarplanten goed in de gaten te houden. Nectarplanten zijn er niet zoveel in deze rietvelden in moerasgebieden.
Vooral langs wandel- en fietspaden heb je best een goede kans op mooie zonnige dagen. Let dus op die bloeiende planten!

De grote vuurvlinder wordt pas goed actief bij temperaturen boven de 25°C. Bij kouder weer hoef je  dus niet op zoek te gaan.

Mannetjesvlinders hebben hun territorium vaak bij voorkeur in een gebied met voldoende waterzuring, omdat daar de kans op het vinden en bevruchten van een vrouwtje groter is. Dit geeft ook een grotere kans om ze daar te treffen .

Mocht je het treffen, probeer dan ook om de omgeving in de foto mee te nemen, omdat deze zo specifiek is voor de soort.

Veel warmte en zon zijn belangrijk om zich goed te kunnen opwarmen.
Veel warmte en zon zijn belangrijk om zich goed te kunnen opwarmen. Fotograaf: Hans Jansen

Leefomgeving

De zeldzame vlinder komt voor in uitgestrekte laagveenmoerassen in Noordwest-Overijssel (Weerribben) en Zuidoost– Friesland ( Rottige Meente en Brandemeer)

Vindtijd

Begin juli tot half augustus. De grote vuurvlinder heeft één generatie per jaar.

Meer weten?

Vlinderstichting

boek: Caspar Janssen;  Het veen, de vlinder en de openbaring.

boek: Susan Oosterlaar;  De Grote Vuurvlinder.

Bescherming

Endemisch, wettelijk beschermd en ernstig bedreigd.

Kwetsbaarheid

Uiterst kwetsbaar

Verspreidingskaart

En dan nog dit!

De grote vuurvlinder is als soort niet heel zeldzaam in Europa, maar de Nederlandse ondersoort dus wel. ‘Onze’ soort is ook duidelijk groter en is vrijwel identiek aan de destijds uitgestorven Britse soort. De aanwezigheid van endemische soorten is best bijzonder voor ons land met een open landschap.
De grote vuurvlinder is niet de enige endemische soort in de Nederlandse fauna. Er is ook nog een zoogdier, namelijk een ondersoort van de Noordse woelmuis, Microtus oeconomus arenicola. Dit kleine diertje is een ‘overblijfsel’ uit de ijstijd. Hij komt vooral voor in de Biesbosch en Zuid-Hollandse eilanden en verder op een paar plekjes in Noord Holland en Friesland.

Vrouwtje op grote kattenstaart.
Vrouwtje op grote kattenstaart. Fotograaf: Hans Jansen

Reageer op dit artikel

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het Google privacybeleid en servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Geef een reactie

Reageer op dit artikel

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het Google privacybeleid en servicevoorwaarden zijn van toepassing.

Deze artikelen vind je vast ook interessant: