HOME < PRAKTIJK < TUTORIALS
Tutorials

Tutorial landschapsfotografie Deel 1: Lenskeuze

In het algemeen wordt een weids landschap als kenmerkende landschapsfotografie gezien. Vooral registrerend van karakter en meestal met een horizon en zichtbare lucht. Prachtig kleurende wolken of een mistig landschap vallen vaak goed in de smaak. Of is er soms meer achter de horizon? We zullen eens kijken welke lenzen goed bij landschapsfotografie passen.

Tutorial landschapsfotografie Deel 1: Lenskeuze
Klassiek weids uitzicht met gekleurde lucht. De reden om 's morgens vroeg uit de veren te gaan. Fotograaf: Jowan Iven

Het voorafje

Weidse klassieke landschappen zijn populair binnen het genre. Vooral zonsopkomst en ondergang zijn favoriet vanwege de fijne kleuren. Maar besef dat je 24 uur per dag landschappen kan fotograferen. Daag jezelf eens uit om op een totaal ander tijdstip van de dag landschapsfoto’s te maken dan je normaal doet. Pak ook maar meteen een niet voor de hand liggende lens. Dat vergt waarschijnlijk enige inspanning voor een bevredigend resultaat maar je leert er anders door naar het landschap kijken. Juist die aanpak komt je creativiteit weer ten goede. Zelfs binnen de categorie landschapsfotografie is er dus voldoende variatie mogelijk.

Brandpuntafstand: Crop vs. Full frame

Je hebt dus besloten om landschapsfoto’s te gaan maken. In dit artikel worden alle lensbrandpunten berekend volgens een full frame camera. Meestal geldt een vermenigvuldigingsfactor van 1,5 voor een cropcamera. Maar dat kan per sensor verschillen. Om dezelfde beeldhoek van 15mm full frame op die cropcamera te bereiken heb je een 10mm lens nodig. Landschapsfotografie met een cropcamera kan prima. Zolang je er voor de beeldhoek maar rekening mee houdt dat je de aangegeven millimeters moet vermenigvuldigen met de cropfactor. Tenminste als je de resultaten wilt vergelijken met full frame camera’s.

Groothoek of tele?

Waar staat geschreven dat er lucht zichtbaar moet zijn in een landschapsfoto? Fotograaf: Jowan Iven

Uiteindelijk kies je een lens en brandpunt om de compositie zorgvuldig op te bouwen. Groothoek is mooi maar laat het landschap dat wel toe? Soms is het beter om meer in te zoomen om bepaalde karakteristieke elementen te benadrukken. Door bijvoorbeeld helemaal geen lucht te fotograferen ontstaat er een intiemer beeld. Ook dat is landschapsfotografie. Hieronder staan 3 voorbeelden van wat inzoomen met een foto kan doen.

Blauwe hemel, wolken en bergen. Met 24mm vang je het allemaal in de foto. Fotograaf: Jowan Iven
Op 70mm ingezoomd leg je meer focus op de wolken. Fotograaf: Jowan Iven
Inzoomen tot 100mm en het oogt alsof de hele lucht bestaat uit een prachtig wolkendek. Dat is de illusie die je met een telezoom kan creëren. Fotograaf: Jowan Iven

Een strakblauwe lucht komt al gauw saai over. Bedenk dan wat de toevoeging van al dat blauw voor de foto zou doen. Overweeg de optie zonder lucht ook eens. Daartegenover gesteld, strakblauw doet het wel erg goed in een minimalistische zwart-wit omzetting. Fotograferen met het eindresultaat in gedachten helpt je dus om de juiste keuzes in het veld te maken. Twijfel je? Maak dan meerdere varianten van de compositie.

Maximaal diafragma

Voor nachtfotografie is een groot diafragma van f2.8 zeer welkom. Fotograaf: Jowan Iven

In het algemeen wil men in een landschapsfoto veel scherptediepte zien. Diafragma’s f8 tot f16 worden vaak gebruikt bij landschappen. Snelle lenzen met diafragma f2.8 of groter zijn onnodig zwaar en duur voor dit type fotografie. Maar zoals altijd zijn hier ook uitzonderingen op. Fotografeer je ook graag ’s nachts de heldere sterrenhemel of zelfs het noorderlicht? Dan is een diafragma van f2.8 bijna onmisbaar. Het gaat hier dan met name over groothoek tot standaardobjectieven zoals 24-70mm. Overdag zijn in landschapsfotografie teleobjectieven al prima bruikbaar met een maximaal diafragma van f5.6. Daar gaan we in het volgende tutorial verder op in.

Eigenschappen per lens

Welke specifieke eigenschappen hebben lenzen en hoe kunnen ze ingezet worden voor landschap? Hieronder staat een overzicht van verschillende bereiken met hun eigenschappen in de landschapsfotografie.

10 – 15 mm extreme groothoek

Het schuin naar voren richten van de 12mm groothoek resulteert hier in gebouwen die naar links hellen in de achtergrond. Dat valt hier gelukkig niet zo op. Fotograaf: Jowan Iven

De extreme groothoeken komen qua beeldhoek in de buurt van een fish-eye maar dan zonder die kenmerkende vertekening. Dat wil niet zeggen dat er helemaal geen vertekening is. Hoe groter de hoek des te gevoeliger is het uiteindelijke beeld voor, bijvoorbeeld, hellende bomen. Je camera schuin naar beneden- of schuin naar boven mikken heeft bij deze lenzen snel gevolgen voor de verticale elementen in beeld. Ze gaan kantelen. Iets om rekening mee te houden maar ook gezien kan worden als de charme van dit type lens.

Niet zo charmant is de eigenschap dat je al snel een statiefpoot of je eigen voeten in beeld hebt. Let bij deze beeldhoek nog meer op de randen van de foto dan je al zou moeten doen. Dit is dus geen gemakkelijke lens voor de lage landen waar bebouwing al snel in de compositie sluipt. Toch zijn het een heerlijke eigenwijze lenzen om eens lekker anders te fotograferen.

Pas op voor omvallende bomen. Vooral goed zichtbaar bij groothoek. Fotograaf: Jowan Iven

Het is mogelijk om dit in de nabewerking te corrigeren maar dit gaat altijd gepaard met verlies aan beeldhoek. De software snijdt het beeld namelijk bij om weer tot de originele beeldverhouding te komen. Een benadering daarvan is in onderstaande afbeelding weergegeven. Zoiets doe je een foto niet aan. Dit effect kan je tegengaan door de horizon meer naar het midden te verplaatsen. Ben je toch gecharmeerd van de compositie dan is het goed om een wat wijder beeld vast te leggen. Na de correctie in de software kom je weer in de buurt van de gewenste compositie.

Na perspectief correctie in Lightroom valt alles weg buiten het rode kader. Fotograaf: Jowan Iven

16 – 35 mm groothoek

Denkend aan landschappen dan zullen al veel fotografen direct dit bereik willen gebruiken. Je hebt een mooi weids beeld van het landschap en het ziet er natuurlijk uit. Dit is de klassieke beeldhoek die populair is onder landschapsfotografen. De opmerkingen van de extreme groothoeken gelden hier ook maar dan in iets mindere mate.

Een handig fenomeen van groothoek is de verkleining van de onderwerpen op de achtergrond. Storende elementen op de achtergrond worden door een groothoek erg verkleind in beeld gebracht. Zo vallen ze bijna niet meer op of zijn heel gemakkelijk weg te werken in de nabewerking. Andersom lijken de onderwerpen dicht bij de lens juist veel groter.

De scheur in de voorgrond ziet er indrukwekkend uit terwijl de berg op de achtergrond lang niet meer zo imposant is. Dat is het effect van groothoek. Fotograaf: Jowan Iven

Maak gebruik van de typische eigenschappen en creëer werelden die een voorbijganger niet snel in de gaten heeft. Door je standpunt bewust te kiezen wordt landschapsfotografie meer dan alleen een registratie van de omstandigheden.

24 – 70 mm standaard

Binnen dit bereik registreert de camera het landschap zoals je het zelf waarneemt. Het brandpunt van 50mm is vergelijkbaar met het menselijke oog. Dit type lens is met name geschikt om mooie kleine uitsneden van het landschap te maken. Hoe vaak kom je niet een plekje tegen waarvan de omgeving saai of lelijk is, maar er een speciaal hoekje in het oog springt? Hier is je kans om licht in te zoomen op de scene en het overige buiten beeld te laten. Verbeelding van de kijker vult het ontbrekende deel aan. Dat is wat 24-70 mm voor je kan doen.

Met de veelzijdige 24-70 mm kan je variëren van gematigde groothoek tot lichte tele. In dit geval 62 mm om de boom te isoleren van het omringende landschap. Een verticale stand gekozen om nog wat reflectie mee te nemen in de compositie. Fotograaf: Jowan Iven

Maar je kan deze lens ook op een hele andere manier inzetten. Je kan er namelijk ook heel gemakkelijk panorama’s mee maken zonder de perspectief vertekening van de wijdere groothoeken.

Geen groothoeklens bij de hand? Geen nood, met meerdere verticale foto’s is het in Lightroom mogelijk om er een panorama van te maken. Fotograaf: Jowan Iven

70 – 600 mm van lichte tot extreme telezoom

180mm, f8, ISO 100. Een landschapsfoto waar de 70-200 mm lens uitermate geschikt voor is. Fotograaf: Jowan Iven

De telezoom lenzen worden vaak gebruikt om uitsnedes van het landschap te maken die zich op enige afstand bevinden. Het lange brandpunt drukt het landschap in elkaar en maakt het visueel platter. Tijdens mistige dagen zullen deze objectieven de omstandigheden, door die eigenschap, nog eens extra benadrukken. De telezoom is zelfs een hele populaire landschapslens voor veel fotografen.

Zelf ga ik zelden op pad zonder de 80-400 mm wanneer ik landschappen op de plaat wil zetten. Dit bereik is perfect om delen uit het landschap te isoleren en storende elementen buiten beeld te houden. Je plaatst precies in de compositie wat je wilt laten zien, niet meer en niet minder. Door de afleidende omgeving buiten beeld te houden ontstaat een hele andere sfeer. De kijker kent de context niet en bedenkt een hele andere wereld rondom het kader dat je hebt geschetst. In feite biedt een telezoom je meer diversiteit aan foto’s in een landschap dan een groothoek.

102 mm, f16, 30sec, ISO 31.  Omstandigheden waren hard licht onder een strak blauwe lucht. Prima omstandigheden voor zwart-wit fotografie. Fotograaf: Jowan Iven

Tot slot

Er bestaat dus niet zoiets als een echte landschapslens. Al is het ene type populairder in dit genre dan het andere. Toch is bijna iedere lens in te zetten voor het fotograferen van een landschap. Oké, soms vraagt dit wel wat extra aandacht wanneer je afwijkt van je normale werkwijze. Maar dat maakt fotograferen juist zo leuk. Het leren lezen van het landschap en kunnen bepalen welke apparatuur het beste ingezet kan worden is een kwestie van veel doen. Welke lens ga jij nu als eerste inzetten voor het vastleggen van een landschap?

Andere delen uit deze reeks

Tutorial Landschapsfotografie deel 2: Compositie 

Tutorial Landschapsfotografie deel 3: Handige hulpmiddelen

Aanverwante artikelen

Deel dit artikel


15
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Bart op 6 juni 2020 om 10:05

    Thymen, kijk op youtube hoe dat moet. Een antwoord was inderdaad handiger geweest. Met een zg tilt en shift lens heb je dat probleem niet.
    Er zijn inmiddels ook adapters voor elk cameramerk die van je gewone lens een til en shiftlens maken.
    De lens die ik niet in het stukje terugvindt is dus een tilt en shift lens die ook wel in het rijtje hoort. Of een adapter daarvoor.
    Helaas ontaardt het reactie gedeelte in een flauwe grappen conversatie over en weer.

    1. Hallo Bart, een tilt en shift lens is zeker overwogen in het stuk. Omdat het een specialistische lens is die niet veel fotografen in bezit hebben is besloten om deze achterwege te laten. Deze lens verdient een geheel eigen artikel. Ook de fish-eye is vanwege bovenstaande redenen buiten beschouwing gelaten. Voor de leesbaarheid is nu gekozen om landschapsfotografie vanuit verschillende populaire beeldhoeken te benaderen.

  2. Door Thymen de Groot op 5 juni 2020 om 19:11

    Ik maak ook regelmatig landschappen met de 14 mm groothoek.
    Als je dan de lens wat omhoog richt om veel lucht met mooie wolken in beeld te krijgen. Dan gaan de bomen scheef staan. U hebt het er over dat je dat in Lightroom kunt corrigeren met Perspectief Correctie. Nu heb ik lightroom 6 maar heb nog niet ontdekt hoe dat moet. Kunt u mij dat uitleggen en kan dat zowiezo in lightroom 6

    1. Hallo Thymen, volgens mij is de optie perspectief correctie niet beschikbaar in Lightroom 6 zoals ik die voor ogen heb. Onder het tabje lenscorrectie is het wel aanwezig in LR6 maar later heeft Adobe daar in het abonnement een handigere functie voor in het leven geroepen. Sinds enige tijd gebruik ik die versie en dan wordt het voor mij een beetje vaag wanneer welke optie is geïntroduceerd omdat je altijd de laatste versie tot je beschikking hebt.
      Hoe dan ook is het voor extreme groothoek niet echt aan te raden om die correctie op je foto’s los te laten. Je verliest heel veel van het originele beeld. Dat was het punt wat ik er eigenlijk mee wilde maken. Het voorbeeld met rode kader illustreerde dat.
      Het schrijven van zo’n tutorial is altijd een uitdaging omdat je altijd nog zoveel meer wilt uitleggen maar dan wordt het artikel veel te groot. Daarnaast willen we natuurlijk ook nog wat stof overhouden voor een ander artikel.

  3. Goed stuk.
    Stimuleert om eens iets anders te doen.
    Top.

    1. Leuk te horen Ton. Ik ben benieuwd hoe het jouw kijk op het landschap gaat beïnvloeden.

  4. Goed stuk.
    Doe zelf ook veel landschappen, en heb ook al lang geleden de conclusie getrokken dat je ook voor landschappen al je glas mee moet slepen, misschien de macro niet, Mar dan zul je zien dat je net een mooi mieren nest of moppie vlinders/ rupsen/ roteren/ andere interessante kleine dingetjes tegenkomt…..
    Bed ze dus bij me, van 10 tot 600, arme rug.

    1. Ja die arme rug van ons. Dan is het juist eens goed om met maar een lens op pad te gaan. Dat geeft focus. Wedden dat je met onverwachte beelden thuis komt.

  5. Mooi artikel 🙂 krijg gelijk zin om de natuur in te duiken. Extra uitdaging is dat ik alleen prime lenzen heb. (23 en 35)

    1. Prachtige kwaliteit geven prime lenzen. In de natuur is werken met primes een uitdaging omdat je niet overal mag en kan staan. Dan geeft, voor mij persoonlijk, de flexibiliteit van zoomlenzen de doorslag boven kwaliteit.

  6. Door Hans Schot op 1 juni 2020 om 15:17

    Ik heb het artikel net 500 keer gelezen, je kijk cijfers een beetje opkrikken kan geen kwaad. Er valt nix op aan te merken of aan toe te voegen.

    1. Dank je voor het 500x lezen. Volgende week overhoring?

      1. Door Bertus op 1 juni 2020 om 17:41

        Hep het ook 250x gelezen en weet nog steeds niet welk objectief ik ga inzetten voor het fotograferen van landschappen

        1. Bertus, een oude diaprojectorlens lijkt me wel wat voor jou. Daar zit volop uitdaging in.

          1. Door Bertus op 4 juni 2020 om 15:19

            je bedoelt die lens die ik voor 1 euro gekocht en voor 90 euro weer verkocht hep?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *