Op jacht
Met rust bedoel ik in dit geval ook voorspelbaar gedrag. Sommige weidebeekjuffers hebben een favoriete rietstengel of graspluim waarop ze na iedere korte vlucht weer terugkeren. Plotseling vliegen ze op om een insect uit de lucht te plukken. Enkele seconden later landen ze weer op precies dezelfde plek.
Ik zie een mannetje dit herhaaldelijk doen en hoop dat hij nog even doorgaat. Ik kies mijn standpunt zo dat ik hem mooi van opzij kan fotograferen. Met mijn 600mm-teleobjectief ga ik op ongeveer 2,5 meter van mijn onderwerp staan en plaats de camera op het statief.
Wanneer de juffer weer op de graspluim zit, stel ik scherp. Ik fotografeer met het diafragma volledig open, een sluitertijd van 1/3200 seconde en auto-ISO. Zo maak ik enkele foto’s en controleer de scherpte en compositie. Mijn doel is echter een vliegende juffer vast te leggen. Daarom laat ik bewust voldoende ruimte boven het insect vrij; daar verwacht ik zijn vlucht en landing.
Zonder pre-capture
Tot voor kort beschikte ik niet over een camera met een pre-capturefunctie. Zonder die functie komt het vooral aan op timing. Ik kijk niet door de zoeker, maar juist over de camera naar de juffer die zojuist weer is teruggekeerd. Geduldig wacht ik af, terwijl mijn vinger op de ontspanknop rust.
Plotseling schiet hij weer de lucht in. Een paar seconden later zie ik hem terugkomen. Vlak voordat hij gaat landen druk ik de ontspanknop in. Met tien beelden per seconde leg ik de hele landing vast.
Scherpstellen
Zodra de juffer weer zit, stel ik opnieuw scherp. Daarna laat ik de AF-ON-knop weer met rust. Ik gebruik deze back-button focus, waarbij de scherpstelling is losgekoppeld van de ontspanknop. Op die manier blijft het scherpstelvlak op exact dezelfde plaats en voorkom ik dat de camera opnieuw gaat scherpstellen zodra ik een foto maak.
Vervolgens is het hopen dat de juffer tijdens zijn landing precies door dat scherpstelvlak vliegt. Dat lukt vaker niet dan wel. Meestal heb ik tientallen pogingen nodig voordat alles samenvalt: de juiste houding, een fraaie vleugelstand én scherpe ogen.
Ruim een kwartier maak ik op deze manier enkele honderden foto’s. Dankzij het statief hoef ik de camera gelukkig niet voortdurend te dragen en blijft mijn compositie onveranderd. Na enkele bursts controleer ik de resultaten en zoom ik als ik denk dat de ogen scherp zijn. Dat blijft een afweging, want terwijl ik foto’s bekijk, kan de juffer natuurlijk nét een perfecte landing maken.
Elektronische of mechanische sluiter?
Mijn camera haalt met de elektronische sluiter een veel hogere beeldsnelheid dan met de mechanische sluiter. Toch kies ik in deze situatie voor de mechanische variant.
De reden is het zogenaamde rolling shutter-effect. Omdat mijn sensor het beeld niet in één keer uitleest maar regel voor regel, kunnen snel bewegende onderdelen vervormen. Bij een vliegende weidebeekjuffer zijn dat vooral de vleugels. Op een van mijn eerste foto’s dacht ik dat de vleugels zo sterk konden buigen. Pas later ontdekte ik dat het een vervorming was die door de elektronische sluiter wordt veroorzaakt.
Camera’s met een stacked sensor lezen de sensor veel sneller uit, waardoor het rolling shutter-effect sterk wordt verminderd. Bij de meeste onderwerpen levert dat geen zichtbare problemen op, maar bij zeer snelle bewegingen kan nog steeds enige vervorming optreden. Alleen camera’s met een global shutter hebben in principe geen last van rolling shutter.
Met pre-capture
Mijn nieuwste camera beschikt over een pre-capturefunctie. Daarbij slaat hij, terwijl ik de ontspanknop half ingedrukt houd, voortdurend beelden op in een tijdelijke buffer. Zodra ik de ontspanknop volledig indruk, worden niet alleen de beelden vanaf dat moment opgeslagen, maar ook die van een seconde (of minder) daarvoor.
Dat is vooral handig wanneer mijn onderwerp sneller reageert dan ik. Het vertrek van een weidebeekjuffer gaat zo razendsnel dat ik zonder pre-capture vrijwel altijd te laat ben. Dankzij deze functie heb ik nu ook beelden van het moment waarop de juffer nog nét loskomt van de grashalm.
Voor de landing is pre-capture minder onmisbaar. Die zie ik immers aankomen. Ik wacht nu, met pre-capture, rustig tot de juffer weer zit en druk dan pas af. De camera bewaart dan automatisch ook de beelden van de landing die net daarvoor plaatsvond.
Andere dieren
Pre-capture is niet alleen handig bij libellen. Denk bijvoorbeeld aan een ijsvogel die onverwacht vanaf een tak het water induikt en weer bovenkomt met een visje. Of een vlinder die zonder waarschuwing wegvliegt. Het zijn momenten waarop een fractie van een seconde het verschil kan maken tussen een gemiste kans en een geslaagde foto.
Toch is pre-capture geen wondermiddel. De techniek vergroot mijn kansen, maar neemt het fotograferen niet van me over. Ik heb nog steeds een goede compositie nodig, een zorgvuldig gekozen scherpstelvlak, een voldoende korte sluitertijd, kennis van het gedrag van mijn onderwerp en vooral geduld. Juist dat samenspel van techniek, kennis en volhouden maakt natuurfotografie zo mooi.
