HOME < INSPIRATIE < COLUMN
Column

Die foto’s moeten we eigenlijk gewoon niet maken

Meestal staan op Natuurfotografie.nl prachtige foto’s. Teksten daarbij gaan over de toegepaste technieken, de wonderschone locatie en de heerlijke beleving van mooie foto’s maken. Vaak eindigen de verhalen met een oproep om zelf aan de slag te gaan. Verdiep je in macro, kijk eens vanuit een ander perspectief, boek een tripje naar…. en geniet van de heerlijke ervaring van fotograferen van de prachtige natuur dichtbij en ver weg. Deze column gaat daar niet over. Deze column gaat over de foto’s die ik niet had moeten maken. Over foto’s waar ik met een wrange herinnering op terugkijk.

Die foto’s moeten we eigenlijk gewoon niet maken
Kluut verdedigt broedplek tegen indringer. Fotograaf: Mark Kras

De kluut

Het is alweer enkele tientallen jaren geleden dat ik ben begonnen met vogelfotografie. In heel Nederland is de natuur door ons landgebruik teruggedreven naar de uiterste randen in goed beschermde N2000 gebieden waar de bescherming van de natuur voorop staat zoals de Hollandse Duinen, de Biesbosch of weidevogelgebied De Wilck of handhaaft zij zich in groengebieden die ook voor mensen een doel heeft. Als beginnend vogelfotograaf kom je dan ook al gauw terecht in een recreatiegebied waar een stukje nieuwe natuur is aangelegd. Dat biedt kansen aan pioneersoorten zoals de kluut om een plekje te vinden om te broeden. In de Randstad, waar ik woon, ben je dus aangewezen op nieuwe natuur.

Op pad met mijn camera, toen nog voorzien van diarolletjes, kwam ik zo terecht in een recreatiegebiedje waar een kleine slikplaat lag. Door het riet heen kon ik het slikplaatje zien liggen en een paadje dat door het riet liep, was een uitnodiging om dichterbij te komen. Het paadje was duidelijk niet aangelegd maar een gangetje door het riet waar al eerder mensen zich doorheen gewurmd hadden. Mijn laarzen zakten weg in de rietsmurrie en met de camera in de aanslag naderde ik langzaam mijn doel. Plots steeg een kluut boven mijn hoofd op. Ik schrok, vergat te fotograferen. Een tweede keer kwam hij langs. Ik drukte af. Een derde keer kwam hij langs, weer een paar foto’s.
Ik weet niet meer waarom ik gestopt ben met fotograferen; rolletje vol, batterij leeg of verplichtingen elders?

Pas later ging ik me verbazen over het gedrag van de kluut en realiseerde ik me dat ik, met mijn lompe actie, over een illegaal olifantenpad de zoveelste was die een broedende kluut verstoorde. Ik had die foto’s nooit moeten maken en dat pad nooit in moeten gaan.

Maskerklauwier stelt voeden vrouwtje op het nest uit vanwege onzekerheid of de omgeving veilig is. Fotograaf: Mark Kras

De maskerklauwier

Enkele jaren later kreeg ik mijn gezin zover om mee naar Lesbos te gaan. Er is, of misschien was, een prachtig boekje met waar je alle bijzondere vogels van Lesbos kan vinden. De wandelroutes leiden je soms tot op bizar korte afstand van soorten als de Turkse boomklever, ortolaan, rotsklever en maskerklauwier. Bij zonsopgang sloop ik het appartement uit en ging met het huurautootje uit vogelen. Rond negen uur werden mijn vrouw en kind wakker en stond ik weer voor de deur met vers brood.

Het was mei en vroeg op de ochtend al flink warm. Die dag wilde ik een poging wagen om die ene soort die me tot nu toe ontsnapt was te fotograferen: de maskerklauwier. Daags daarvoor had een medevogelaar me verteld over een nest dat goed te benaderen was.
Het was een stukje rijden maar uiteindelijk was ik bij de plek waar ik de auto in de kant kon zetten en na enkele meters tussen de verspreid staande bomen door te hebben gelopen trof ik er twee andere fotografen aan. Ze wezen op het nest en wenkten me om dichterbij te komen. ‘Het vrouwtje zit op het nest en het mannetje komt af ten toe langs. Als je geduld hebt komt hij vanzelf.’

Terwijl ik dit schrijf kan ik me alsnog voor de kop slaan. Maar goed; ik heb daar een half uur in de brandende zon gestaan en foto’s gemaakt. Het mannetje liet best lang op zich wachten. Af en toe liet hij zich kort zien en zat zwaaiend met zijn staart op een tak met een insect in zijn snavel. ‘Het duurt steeds wat langer,’ zei een medefotograaf. Ik begon me ongemakkelijk te voelen en dat was niet alleen door het zweet dat tappelings langs mijn rug liep.

Ik had deze foto niet moeten maken. Ik verstoorde het nest op een snikhete dag. Überhaupt is nestfotografie niet okay. Je hebt geen idee wat er in de dagen erna gebeurt. Redden de oudervogels het wel als ze die extra inspanning moeten leveren omdat jij (of de volgende fotograaf) er staat met je toeter? En de jongen, komen die wel groot? Nee, ik had die foto van de maskerklauwier absoluut niet moeten maken, er zelfs niet heen moeten gaan bij het horen van het woord ‘nest’.

Patatvos vergist zich in steentje. Fotograaf: Mark Kras

De vos

Jaren later. Ik was net twee jaar in dienst bij Staatsbosbeheer in de Hollandse Duinen. Samen met een collega kwamen we langs het fietspad een vos tegen die in onze richting liep. Ik ging door mijn knieën en maakte foto’s. Mijn collega pakte een steentje en wierp het een eindje van de vos. De vos schoot op het gegooide steentje af en pakte het in zijn bek. Hij had blijkbaar iets te eten verwacht.

Later ben ik dit soort vossen vaker tegen gekomen. ‘Patatvossen’, een triest verschijnsel in de Hollandse Duinen. Sommige hebben zelfs namen en de voerders denken werkelijk een band met ze te hebben (zegt de naam Bokito u nog iets?). Ik heb meerdere malen op bankjes gezeten om te praten met voerders om aan te geven dat het ongezond is voor de vossen (er zit bizar veel suiker en vet in ons voedsel of meer precies in LIDL-worsten en limonade).
Het natuurlijke gedrag wordt verstoord en regelmatig krijg ik angstige mails van mensen die zich achtervolgd voelen door vossen, terwijl ze aan het wandelen zijn met hun kinderen. Ik moet er niet aan denken dat een vos ooit een kind bijt, omdat hij denkt dat er eten te halen is. Maar goed, ook ik ben als fotograaf door de knieën gegaan en heb foto’s gemaakt van ‘Rosa’ met een ander doel dan dit probleem aan de kaak te stellen. Ook die foto had ik beter niet kunnen maken.

Patatvos poseert onbevreesd voor fotograaf. #beterniet. Fotograaf: Mark Kras

 

Patatvos bij viskraam in Katwijk. Fotograaf: Mark Kras

De uitdaging

Het afgelopen jaar is de druk op de natuur- en recreatiegebieden enorm toegenomen door de vele mensen die even een ommetje buiten nodig hadden om de stress van zich af te wandelen, fietsen of fotograferen. Dat is geweldig. Het belang van de natuur voor ons welzijn groeit en daarmee hopelijk ook het besef dat we moeten investeren in het in stand houden van de schaarse natuur die ons land bezit.
De ledenaantallen van natuurbeschermingsorganisaties groeien dan ook weer. Ook daaruit blijkt dat men zich de waarde van Nederlandse natuur volop aan het realiseren is. Aan de andere kant zien we ook dat het misbruik toeneemt. De druk op de weinige natuur en recreatiegebieden is domweg te hoog en niet iedereen weet dat moeders niet achter hen aanloopt om de rotzooi achter hun ruggen op te ruimen. Ook over natuurfotografie is veel discussie geweest. Onlangs kwam daar naast verstoring ook het houden van 1,50 meter tussen fotografen bij.

Steeds zie ik dat fotografen zich geroepen voelen om uit te leggen waarom, wat zij deden bij die dassenburcht met hun wildcamera’s, zonder toestemming van de terreineigenaar wel kon. Maar nu daag ik je als lezer uit om eens te vertellen wanneer je wat deed om die ene foto te maken die eigenlijk niet kon.

Ik ben benieuwd wat mijn oproepje oplevert en of we dan ons gaan realiseren dat we bijzonder zuinig moeten omgaan met de natuur die in Nederland buitengewoon onder druk staat door allerlei oorzaken. En dat we na gaan denken over wat wij als natuurfotografen kunnen doen om die druk iets te verminderen.

Dus laat maar eens lezen. Welke foto had jij beter niet kunnen maken?
#beterniet

Tot slot

De regels die Staatsbosbeheer en andere terreinbeheerders in hun gebieden hanteren zijn er om de natuur te beschermen en de vele bezoekers in goede banen te leiden. Het aardige hieraan is dat deze regels er voor alle bezoekers zijn. We stellen ze helder, duidelijk en generiek. Om verschillende redenen kan hiervan worden afgeweken. We regelen dat dan via een gebruiksovereenkomst. Er kunnen verschillende redenen zijn om dat te doen. Bijvoorbeeld monitoring, waarbij de kennis die de aanvrager opdoet, bijdraagt aan kennis van de soort of het gebied. Soms kan iets voor een individu of kleine groep wel wat in zijn algemeenheid niet kan. Denk aan een filmopname of een sportevenement. Dus neem contact op met een beheerder als je iets moois voor ogen hebt en wie weet. Met goede afspraken en onderling vertrouwen kunnen we veel mogelijk maken en bereiken.

Enkele interessante links:

Vroege vogels – Gedragscode

Verstoringsgevoeligheid van vogels: update literatuurstudie naar de reacties van vogels op recreatie

 

Deel dit artikel


19
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Pauline Rote op 16 november 2020 om 12:52

    Fijn dat je je nek uitsteekt en ook hand in eigen boezem stopt.
    Helaas gebeuren dit soort dingen omdat fotografen ver gaan in “alles voor de foto”…
    Als natuurfotograaf zou je natuur op 1 moeten zetten en fotografie op 2.
    Ik denk dat er ook een hoop onwetendheid is in deze. En als iedereen het doet kan ik het toch ook gedrag.
    En ja, ik heb ook wel eens een vos op de foto gezet en ben ook wel eens bij een roofvogelshow geweest…
    Bewustwording zoals in jouw verhaal is nodig en goed.
    Dus dank daarvoor!

  2. Dank Mark, voor je prachtige en genuanceerde relaas over je eigen foto’s, die je achteraf liever niet had gemaakt. In de reacties komen nog verscheidene situaties aan bod, die het wel of niet fotograferen aan de orde stellen, zoals een roofvogel show en de Farne Islands.
    Het banjeren door rustgebieden tijdens broedtijd is in elk geval verwerpelijk, maar hoe ligt dat bij situaties waar nadrukkelijk sprake is van zorgvuldig gemonitord bezoek aan beschermde gebieden zoals de Farne Islands ? Is gewenning aan menselijke aanwezigheid door dieren altijd verwerpelijk? Wordt dan ook het ophangen van voedersilo’s ongewenst, en dus ook het fotograferen van vogels die daarop afkomen? Is nestfotografie ALTIJD verwerpelijk? Moet hutfotografie worden beschouwd als een inbreuk op het biotoop van de dieren? Elke vorm van leven bestaat uit interacties tussen zowel soortgenoten als met andersoortigen. Uiteindelijk is, of zou moeten zijn, het eigen moreel besef en het eigen verantwoordelijkheidsgevoel de maatstaf, niet door anderen opgelegde verboden. Nu de vraag aan mij, van welke foto’s heb ik spijt, dat ik ze heb gemaakt. Ik heb meermaals deelgenomen aan workshops roofvogel fotografie, en daar foto’s aan overgehouden waar ik heel blij mee ben. Ook heb ik de Farne Islands bezocht, waar elk bezoek door toeristen zorgvuldig gemonitord werd door de staf en waar broedende kuifaalscholvers en eidereenden letterlijk binnen handbereik waren. Zij toonden zich op geen enkele wijze verontrust door onze aanwezigheid. Heb ik daar spijt van? Eigenlijk niet. Waar ik wel spijt van heb is, dat ik een ouderpaar spreeuw met een nest in onze tuin verontrust heb bij het voeren van hun jongen. Gelukkig bijtijds begreep ik hun probleem en door het nemen van meer afstand kon ik zonder verstoring van hun voedergedrag de verandering daarin bij het groter worden van de jongen toch volgen.

    1. Door Mark Kras op 29 oktober 2020 om 16:09

      Beste J.
      Dank voor je mooie reactie.

  3. Door Henk de Klerk op 28 oktober 2020 om 19:35

    De schrijver van dit verhaal doet me denken aan een ezel. Drie keer heeft hij spijt van iets wat hij niet had moeten doen. Toch doet hij het.
    Jammer. Moest me even van het hart.
    Gr. Henk

    1. Door Mark Kras op 29 oktober 2020 om 08:26

      Beste Henk, Dat klopt, ik had niet gelijk door wat er mis was dat heeft wat tijd gekost. Het is blijkbaar ook voor mij, in de afgelopen 25 jaar dat ik fotografeer, niet zo eenvoudig gebleken om vooraf even te checken of mijn wens om die éne foto wel voldoende rekening hield met de gevolgen voor het onderwerp of de nabije natuur. Zeker in de eerste jaren dat ik met fotograferen bezig ben geweest ging het weleens mis. Maar met de toename van mijn kennis en het besef hoezeer de Nederlandse natuur onder druk staat door het gebruik van door mensen voor allerlei activiteiten is dat beter geworden. Volgens mij is dat een herkenbaar verhaal.

  4. Door Ellen Keizer op 28 oktober 2020 om 14:18

    Hoi Mark,
    Wat een goed artikel. Ik heb zelf gelukkig nog geen #beterniet foto gemaakt. Wel kijk ik regelmatig youtube opnames natuurfotografie en dan zegt zo’n fotograaf doodleuk: “hé, hier is ineens een hek, nou daar moet ik dan even overheen”. NEE dus. Niet voor jouw mooie foto.
    #naturefirst

  5. Door Ria B op 28 oktober 2020 om 10:31

    Ruim 10 jaar geleden ontdekte ik de Amsterdamse Waterleiding Duinen en mn eerste ontmoeting met een vos vergeet ik nooit meer …ik dacht werkelijk dat het beest ziek was omdat ie maar rond me bleef dwalen en steeds dichterbij kwam , ik vond het doodeng . Tot ik hoorde dat dit gedrag in dat stuk heel gewoon was en dat ze schooien om eten ..Ja dag dat ga ik niet geven … kom op zeg maar toch ..Ik heb mn foto’s gemaakt ! En vertelde dit tegen een vriendin die dit zeker ook een keer wilde zien …
    Uren onderweg geweest en op de plek waar ze altijd waren ..geen vos te zien … Vriendin had er een auto rit van ruim 2 uur voor over gehad dus het was even zuur..
    Op de terugweg was daar ineens een vos…die keek ..kwam eens langslopen maar voor er ook maar 1 foto gemaakt was ..liep hij weg en en en toen heb ik hem terug gelokt met een stuk ontbijtkoek !!! TOT de dag vandaag schaam ik me diep hiervoor !! Nu jaren later vermijd ik de plekken in het duin waar de rugtas vossen zitten , omdat er rustig 20 fotografen op 1 rij zitten met de toeters bijna tegen de burcht ..En de hondenbrokken door de lucht vliegen .Zo zijn er in de loop van de jaren plekken die ik vermijd vanwege de “natuurfotograaf” ,plekken waar de boomkikkers zitten worden finaal gesloopt … soms schaam ik me dat ik met een camera loop ..
    Met de workshops in de duinen word grof geld verdient en heeft mijn inziens weinig met de natuur te maken maar met de verdienste.

  6. Door Mark Baaijens op 28 oktober 2020 om 10:15

    “Wat doe jij?”
    Ik ben ook niet zonder zonden:
    http://www.nederpix.nl/album_page.php?pic_id=235669
    en dan heb ik in het verleden in mijn overenthousiasme een paar keer een wildcamera geplaatst zonder toestemming van de terreinbeheerder ( overigens wel op 24/7 openbaar toegankelijk terrein).
    Dit is onwetendheid van mijn kant maar ik ben er van overtuigd dat ik niets verstoord heb.
    Ik hou van de natuur foto`s is een leuke bijkomstigheid, de natuur en de beleving komt voor mij op de eerste plaats.

    Met vriendelijke groet,
    Mark Baaijens

  7. Door Mark Baaijens op 27 oktober 2020 om 10:15

    Door wie waren de zeearenden in de Biesbosch, en op andere plaatsen ook al weer verstoort??
    Waar worden fotoworkshops aangeboden “vossen fotograferen”???
    Wie gaat er met scheepsladingen vol richting de broedende visarenden????

    Groet Mark Baaijens

    1. Door Mark Kras op 27 oktober 2020 om 11:11

      Op zich goede vragen Mark.
      Maar de de vraag in mijn column is vooral aan iedere natuurfotograaf: Wat doe jij?

      1. Door Egon Kraak op 28 oktober 2020 om 15:29

        Het zou u sieren ook goede antwoorden te geven, denk ik. Zelfs al is het vragen naar de bekende weg. U schreef dit epistel toch bij wijze van meningsvorming en voorlichting (naar ik aanneem)?
        En nee, nog in geen 50 jaar heb ik spijt van op knopjes drukken. Verder blijf ik in deze maar op mijn handen zitten, lijkt me verstandiger.

        1. Door Mark Kras op 29 oktober 2020 om 08:34

          Beste Egon, Het zou me sieren maar ik weet het antwoord op de vragen domweg niet. Mijn betoog gaat er vooral om om meningsvorming op gang te brengen over de rol die de individuele fotogaaf heeft.
          Het wijzen naar anderen helpt in mijn ogen dan niet om zelf na te denken over je rol als fotograaf. Hoe terecht de kritiek op anderen mogelijk ook is.
          Tevens hoop ik dat de gegeven informatie hoe je in overleg met verantwoordelijke organisaties wellicht toch kunt komen tot de gewenste foto waardevol is.

  8. Door Mark Kras op 27 oktober 2020 om 08:11

    @Wim Beste Wim,
    Ik herken je ergernis over wat dat anderen wel wordt toegestaan en mij niet. Maar om dat hypocriet te noemen snap ik niet.
    Uitzonderingen zijn mogelijk en worden getoetst aan regels door bevoegd gezag of de verantwoordelijke beheerder. Ook ik ben het daar niet altijd mee eens maar ik ga er meestal niet over en is hoe onze samenleving in elkaar zit en dat lijkt me maar goed ook.
    Het klopt dat je als boswachter bevoorrecht bent omdat je vanwege je werk op plekken komt waar bezoekers niet mogen komen vanwege de kwetsbaarheid van het gebied.
    Overigens 95% van alle natuurgebieden in beheer bij Staatsbosbeheer zijn opengesteld voor publiek. Het kleine deel dat gesloten is is of qua natuur te kwetsbaar of domweg te gevaarlijk om zonder begeleiding te betreden.
    Om de schoonheid en kwetsbaarheid van zo’n stukje te laten zien aan een groter publiek maken we uitzonderingen voor filmploegen. Dat gebeurt onder strikte afspraken.
    De natuur is van iedereen. Het idee is dat de Nederlandse samenleving een opdracht geeft en daarvoor geld beschikbaar maakt uit belastingen. De opdracht is het niet sta iedere belastingbetaler alles toe want de natuur is van hen.
    De opdracht is gelukkig voor onze kwetsbare natuur veel genuanceerder. Die gaat over beschermen van de natuur en ons cultureel erfgoed, het benutten van producten die de natuur ons levert en het mogelijk maken om natuur zoveel mogelijk te beleven zonder de natuur daarbij te schaden.
    De afgelopen maanden is nog eens duidelijk geworden dat we de bescherming van de kwetsbare natuur in ons land niet alleen kunnen. Daarbij is de hulp van bezoekers hard nodig. Iedereen kan helpen door bijvoorbeeld vuilnis mee naar huis te nemen en niet als zwerfvuil achter te laten. Voor natuurfotografen is de prangende vraag een vraag tussen wat wil ik en wat is verantwoord.

    Gekke is mijns inziens dat als je daar voor jezelf uit bent en verantwoord met de natuur omgaat die regels er veel minder toe doen.
    Die beperking had je dan namelijk zelf al bedacht.

  9. Wat zijn wij weer lekker hypocriet hè
    kom maar formule 1 race en ga maar lekker door het natuurgebied
    Heen waar je nooit maar dan ook nooit mag komen en als daar wel komt
    Dan krijg je een boete oooo maar de formule 1 mag dat weer wel o ja dat zijn mensen met heel veel geld en dan mag het en ja natuur film kom maar hoor want ik wil ook op tv kijk maar goed mensen hier mag nooit komen maar de vara vroege vogels kom maar gouw dat is de kat op het spek binden en ja jij loop de hele dag Door de natuur waar door de kans veel groter is dat jij daar wat moois ziet wij moeten het hebben van ons
    Weekend en dan nog maar voor een paar uur want dan komen ze met loslopen honden of gillende kinderen en dan nog die bordjes van komt die

    Kwetsbaar gebied
    Ruist gebied
    Broed gebied
    Verboden gebied
    En dan nog verboden toegang artikel 461
    En zo kan ik nog wel ff daar gaan de natuur is van idereen wij betalen
    Ook belasting en dat gaat ook naar u toe dus doe ff normaal aub

  10. Uitstekend verhaal. Heel herkenbaar. Samen met andere vogelaars staan kijken naar een bijzondere soort en dan steeds iets dichterbij willen. Blijf op afstand!
    Minstens zo verwerpelijk is fotografie bij roofvogelshow. Gesponsord door een camera winkel Het perfecte plaatje schieten. Niemand die zich afvraagt of die uil het wel fijn vindt om overdag in de felle zon op commando heen en weer te vliegen. NIET MEEDOEN.

  11. prachtig dat je zelf inziet dat je dat niet had moeten doen,
    de nestfotografie loopt de spuigaten uit,
    ik kan me daar héél erg over opwinden, maar de mensen de het doen vinden zichzelf wél natuurvrienden…. grasjes wegknippen om een libel
    vast te leggen, over een slootje springen om dichter bij het nest te komen, noem maar op ik baal daar echt énorm van, en heeft er voor gezorgd dat ik niks meer doorgeef aan waarnemingen

    goed dat je er aandacht aan besteed, ik hoop dat een ander zich volgende keer bedenkt,

  12. Goed dat je dit aankaart Mark. Ik heb zelf een foto gemaakt van een vos in het Amsterdams Waterleidinggebied. Deze vos was overduidelijk niet mensenschuw en dus was het onnatuurlijk dat ik dichtbij kon komen wat ik dus juist niet had moeten doen. Ik hou me vooral bezig met landschapfotografie met daarnaast interesse voor dieren fotograferen. Ik ga voortaan wel twee keer nadenken als im in een situatie kom, is het verantwoord om deze foto te maken? Succes, Hans

  13. Door Renate van den Boom op 25 oktober 2020 om 16:10

    Wat een mooi, open verhaal Mark. Helaas ook herkenbaar. Ik heb ook foto’s waarop ik met een minder goed gevoel terugkijk. Bijvoorbeeld van sterntjes op de Farne eilanden. Het maakt in ieder geval dat ik steeds meer nadenk over de foto’s die ik maak. Door schade en schande worden we wijs. Mooi dat je dit onderwerp opgepakt hebt!

    Gr. Renate

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *