HOME < PRAKTIJK < TUTORIALS
Tutorials

Extreme macrofotografie met Paulien Bunskoek, deel 1: apparatuur

Veel natuurfotografen schaffen op een gegeven moment een macrolens aan. Met een ‘standaard’ macrolens betreed je al een wondere wereld van bijvoorbeeld insecten en bloemen. Maar dat kan nog een stapje verder. Er zijn objectieven die verder gaan dan de 1:1 vergroting, namelijk tot maar liefst 5 x vergroting. In deze serie tutorials neem ik je mee in deze wel hele kleine wereld, wat voor apparatuur je nodig hebt, hoe je te werk kan gaan in het veld en hoe je ook daarmee verder kan gaan dan een registratiefoto.

Extreme macrofotografie met Paulien Bunskoek, deel 1: apparatuur
Een detailopname van de vleugel van een gewone oeverlibel gemaakt met een lens met vergrotingsfactor 1-5 x. Fotograaf: Paulien Bunskoek

Door de uitsnede in bovenstaande foto en beperkte scherptediepte zie je misschien niet direct wat het is maar bij nadere bestudering wel. Door de kleuren, patronen en details is deze macrofoto toch weer anders dan een macrofoto waar het hele insect op staat. Wees gewaarschuwd; extreme macrofotografie is niet makkelijk, ik heb genoeg fotografen meegemaakt die er behoorlijk gefrustreerd van raakten, maar als het dan eenmaal lukt is het des te leuker.

De camera

Het begint uiteraard met een geschikte camera, ik werk zelf met een full-frame spiegelreflexcamera met een kantelbaar scherm wat echt ideaal is voor dit soort fotografie. Als je verder dan 1x gaat vergroten is het handig als je via je scherm kan scherpstellen, zeker als je laag bij de grond werkt. Het is ook prettig als je camera goed presteert bij wat hogere ISO’s want die ga je nodig hebben. Daarover meer in de volgende tutorial.

Wat voor objectief voor extreme vergrotingen?

Het objectief dat ik gebruik is de Canon MP-E 65 mm 1-5x. Dit was lange tijd het enige objectief dat beschikbaar was met dit soort vergrotingen. Nu zijn er ook meerdere objectieven van Laowa op de markt waardoor dit soort fotografie ook gedaan kan worden door fotografen met andere merken camera’s. Een voorbeeld is de Laowa 25mm f/2.8 2.5-5X Ultra Macro.

Heb je deze lenzen niet, dan kan je werken met tussenringen en een 1:1 macrolens. Daarover is al een uitgebreide tutorial geschreven, klik hier.

Een foto van een koolwitje met een standaard macrolens. Je ziet de hele vlinder in beeld en ook nog wat van de omgeving. Fotograaf: Paulien Bunskoek
Dezelfde vlinder gefotografeerd met ongeveer 3 x vergroting. Hij is nog wel herkenbaar maar misschien niet direct. De details van bijvoorbeeld de facetten van de ogen die door de dauwdruppels ook nog eens vergroot worden zijn ineens zichtbaar. Fotograaf: Paulien Bunskoek

Statief en scherpstelslede

Misschien wel het moeilijkste aan dit type fotografie is het werken met de zeer beperkte scherptediepte, die steeds kleiner wordt bij verdere vergroting. Daarnaast neemt bij verdere vergroting het effectieve diafragma toe en dus worden de sluitertijden steeds langer. Bij genoeg licht kan je met dit soort lenzen wel uit de hand werken maar vaak is een statief of rijstzak nodig, vooral ook omdat het scherpstellen nogal nauw komt.

Met een flinke vergroting kan je prachtige portretten van insecten maken zoals van dit boswitje. Fotograaf: Paulien Bunskoek

Wanneer je zó dicht op je onderwerp komt is het belangrijk dat je goed kijkt waar je scherp stelt. Zeker bij een enkelvoudige opname kies je vaak een deel van het oog dat scherp moet worden. Uit de hand is dat bijna niet te doen en dus is het gebruik van een degelijk statief met balhoofd en eventueel scherpstelslede belangrijk.

Je moet bij dit soort extreme macrofotografie heel precies tot op de tiende millimeter handmatig scherpstellen en een scherpstelslede is daarom heel waardevol. Wanneer je je camera op een scherpstelslede zet kun je de camera met een draaiwieltje met minuscule stapjes voor- en achterwaarts bewegen.

De camera met objectief gemonteerd op een dubbele scherpstelslede, hiermee kan je de hele opstelling met kleine stapjes naar voren en achteren bewegen en ook van links naar rechts. De gehele opstelling inclusief balhoofd en statief komt hoog uit en is dus niet geschikt om laag bij de grond te werken. Fotograaf: Paulien Bunskoek

Als je een dubbele scherpstelslede hebt kan je de camera ook van links naar rechts bewegen. Dit valt absoluut aan te bevelen als je niet de hele tijd je statief wil verzetten. Overigens heb ik in het begin ook gewerkt met alleen een balhoofd. Dat ging op zich wel maar ik ben erg blij dat ik op een gegeven moment toch die scherpstelslede heb aangeschaft. Voor diegenen die willen focusstacken is een scherpstelslede zelfs onmisbaar.

Als je echt laag bij de grond moet werken kun je de middenzuil ondersteboven in het statief plaatsen en daar de gehele opstelling aan bevestigen. Een andere optie is werken vanaf een rijstzak, vaak is dat een persoonlijke voorkeur. Fotograaf: Paulien Bunskoek

Draadontspanner

Omdat je in het veld alle beweging tot een minimum wil beperken werk ik altijd met een draadontspanner. Indien je die niet hebt kun je uiteraard de camera op zelfontspanner zetten. 2 seconden is trouwens vaak niet genoeg om alles uit te laten trillen!

Handige hulpmiddelen

Verder neem ik nog een aantal hulpmiddelen mee, klemmetjes om sprieten mee vast te zitten, knijpers om storende vegetatie aan de kant te kunnen doen, een schaartje om het eventueel weg te knippen (met beleid uiteraard!) en een wit parapluutje.

Verder heb ik ook altijd een zaklampje in mijn tas. Een flitser gebruik ik niet zo vaak, ik werk liever met natuurlijk licht, maar kan natuurlijk een handig hulpmiddel zijn. Aangezien je dicht op je onderwerp werkt moet je wel opletten dat de lens geen schaduw op je onderwerp vormt of je moet een speciale flitser gebruiken.

Detail van een vleugel van een oranjetipje. Door er een lichtje achter te zetten krijg je een heel ander effect en worden de kleuren heel mooi zichtbaar. Fotograaf: Paulien Bunskoek

Hopelijk geeft dit een beeld wat je nodig hebt om met deze vorm van macrofotografie aan de slag te gaan. In het volgende deel van deze tutorialreeks leg ik uit hoe ik te werk ga in het veld en waar je op moet letten.

Deel dit artikel


28
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Douwe Struiksma op 2 juli 2020 om 08:39

    ‘En zo komt de natuur steeds dichterbij’, erg interessant, mooi geschreven en fraaie beelden :).

    1. Dank je wel voor je leuke reactie!

  2. Door Marc op 1 juli 2020 om 17:41

    Hier zat ik op te wachten! Ik heb dezelfde Canon lens en merk inderdaad dat hiermee fotograferen een stuk lastiger is. Ben dan ook benieuwd naar de volgende delen van de tutorial!

    1. Dank je wel Marc! Hopelijk kunnen de tutorials je een beetje op weg helpen. Beste tip is vooral veel oefenen!

  3. Door Irene van der Vlies op 30 juni 2020 om 22:10

    Wat een fijn artikel en heel leerzaam. De spullen heb ik al, maar vind het werken met de slede om de foto geheel scherp te krijgen moeilijk. Ook ik ben benieuwd naar je volgende uitleg.

    1. Het is inderdaad niet makkelijk Irene, ik hoop dat de volgende tutorials je nog wat meer informatie gaan geven!

  4. Door S.Ingram op 30 juni 2020 om 18:05

    Good tutorial. I’m looking forward to the next one.

  5. Door Evie van der Voorst op 30 juni 2020 om 17:23

    Een leerzaam artikel. Als beginnend fotograaf vergroot dit mijn kennis weer. Nog wel een vraag. Ik vind het uit de hand al lastig om een vlinder e.d. op de foto te krijgen. Hoe lukt het je met een statief en handmatig scherpstellen? Voordat je dat allemaal gereed hebt is de vlinder toch allang gevlogen?

    1. Hoi Evie, daarom fotografeer je vlinders, maar ook libellen toch vaak vroeg in de ochtend als ze nog stil zitten. Anders is het inderdaad niet te doen. Maar overdag met een gewone macrolens wil het nog wil lukken, met een telelens is soms beter omdat je dan verder van de vlinder weg kan blijven.

  6. Leuk artikel Paulien! Macro op dit niveau is voor mij onbekend terrein, waar ik graag meer van zou willen leren en weten! ik ben benieuwd naar de rest, en uiteraard Prachtige foto’s in het artikel 😉 Groetjes Danny

    1. Leuk om te horen Danny! Dank je wel 🙂

  7. Door Gert-Jan Cromwijk op 29 juni 2020 om 21:41

    Mooi artikel, de foto van het oranjetipje is geweldig mooi (de andere ook trouwens). Insprirerend!
    groeten, Gert-Jan.

    1. Dank je wel Gert-Jan, dat is fijn om te horen!

  8. Door Bob Daalder op 29 juni 2020 om 21:16

    Goed leesbaar artikel. Dit maakt mij nieuwsgierig naar meer (foto’s en tekst).

    1. Dank je Bob! De rest volgt binnenkort 🙂

  9. Door Noëlle Zweers op 29 juni 2020 om 18:09

    Leuk verhaal en mooie foto’s! Zeer leerzaam en ben benieuwd naar de andere delen

    1. Dank je wel Noëlle, fijn om te horen!

  10. Fijn artikel! Erg leuk om te lezen!

    1. Door Dennis op 30 juni 2020 om 08:16

      Leuk artikel! Mooie toevoeging is wellicht image stacking waarmee je foto’s over de hele scherp zijn. Is vooral bij de macro’s van insecten gaaf.

      1. Hoi Dennis, klopt, maar ik doe dat eigenlijk nooit. Dus het komt niet terug in deze serie tutorials. Fijn dat je het een leuk artikel vindt!

    2. Dank je wel Jolanda!

  11. Mooi verhaal ben benieuwd naar het vervolg. Misschien kun je de camera eens op filmen zetten van af het moment dat hem loslaat of de spiegel op klapt ik wil wel eens zien hoe dat trilt. (Voor de statieven en instelslede fabrikant zie ik wel iets waar wat te verbeteren valt. Die 2 seconden wachten tot alles uit getrild is wil ik wel geloven. )

    1. Hoi Hans, ik film wel eens een stukje maar dan is de spiegel opgeklapt. Dus dat moment kan ik denk ik niet vastleggen.

  12. Interessant artikel met mooie platen. Ik ben benieuwd naar de rest!

    1. Dank je Erik, fijn om te horen dat je het mooi vindt!

  13. Door Sonja Bohte op 29 juni 2020 om 07:53

    Wat een mooi verhaal Paulien! Heel leerzaam met prachtige foto’s!
    Groet, Sonja

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *