HOME < PRAKTIJK < APPARATUUR
Apparatuur

Hoe digitaliseer je dia’s?

Menig natuurfotograaf werkte vroeger bij voorkeur op diafilm. De kleurenrijkdom en het dynamisch bereik was fantastisch en wordt pas heel recent geëvenaard door de betere digitale camera’s. Daar kwam nog bij dat dia’s zich natuurlijk bij uitstek leenden voor presentaties. Maar wat te doen met je dozen vol dia’s op zolder nu ieder wijkgebouwtje alleen nog een beamer heeft en je zelf ook geen zin meer hebt om die projector en scherm op te zetten (gesteld dat je die nog hebt).
Digitaliseren is natuurlijk de oplossing, maar hoe pak je dat het slimste aan?

digitaliseer je dia
Niet alles wat oud is valt nog te redden, maar gelukkig hebben we de dia nog. 2CV gefotografeerd op Fuji Diafilm augustus 1985. Fotograaf: Jaap Schelvis

Dia’s scannen

Het (laten) scannen van je dia’s was jarenlang de standaardoplossing. Het probleem daarbij was echter dat de kwaliteit vrijwel altijd zwaar tegenviel wanneer je dit thuis zelf probeerde te doen met een goedkope scanner. Er zijn/waren wel professionele scanners op de markt, maar die zijn zo duur dat aanschaf ervan eigenlijk alleen uitkan wanneer je bijvoorbeeld uniek, onvervangbaar beeldmateriaal moet digitaliseren. Voor de gemiddelde amateurfotograaf is het vaak praktischer (en misschien ook wel leuker) om te proberen de foto’s digitaal ‘over te doen’. Je kan het ook gebruiken als een excuus om al die mooie vakantiebestemmingen nog een keer te bezoeken. Om deze redenen heb ik mij zelf nooit aan het scannen gewaagd.

Projecties fotograferen

Toch wilde ook ik af en toe nog wel eens terugkijken naar al die oude beelden. Daar kwam nog bij dat ik lange tijd heb gewoond in een oude boerderij met aanvankelijk vrijwel geen droge opslagmogelijkheden. Het gevolg was dat de kwaliteit van mijn dia’s hard achteruitging. In sommige gevallen ontstonden er zelfs complete schimmelkolonies in de emulsie.

dia's digitaliseren
De vallei van Ordesa gefotografeerd in 1982 op Fuji diafilm. Gedigitaliseerd door het projectiescherm te fotograferen. In de lucht zijn nog wat schimmelsporen zichtbaar. Fotograaf: Jaap Schelvis

Omdat ik toentertijd nog wel een diaprojector en scherm had ging ik experimenteren met het fotograferen van het geprojecteerde beeld. Dit werkte redelijk goed zolang je maar projecteerde op een zo egaal en wit mogelijk vlak. Eenvoudig je camera met een zoomlens ongeveer op de brandpuntsafstand van je projectorlens op een statief vlak bij de projector en je kon aan de slag.

dia's digitaliseren
Verkleind voor een plaatje op het internet blijkt een opname van het geprojecteerde beeld meestal goed bruikbaar. Klassiek bokeh op een dia uit de jaren tachtig. Fotograaf: Jaap Schelvis

Het beetje vignettering in de hoeken van het geprojecteerde beeld was eenvoudig op te heffen in de nabewerking die toch eigenlijk altijd wel nodig was. Zeker bij oudere dia’s ontkom je niet aan stofjes en dergelijke die je toch even wil wegpoetsen. Groot voordeel van nabewerking is dat je ook nog wat kunt corrigeren aan je uitsnede of compositie wat op de oorspronkelijke dia’s natuurlijk niet kon bij het projecteren.
Al met al bleek het op deze manier digitaliseren van dia’s een werkbare, zij het tamelijk omslachtige, methode te zijn.

dia's digitaliseren
Bij nadere (kritische) beschouwing blijk je in dit geval echter de structuur van het projectiescherm te kunnen zien. Fotograaf: Jaap Schelvis

Dia’s fotograferen op de ‘lichtbak’

Wanneer je veel dia’s had uit te zoeken gebruikte je meestal een lichtbak waar je een stuk of twintig dia’s op kwijt kon. Zo’n bak had een melkwitte, meestal plastic, bovenkant en werd van binnenuit verlicht door een of meer gloeilampen of TL-buisjes. Prima geschikt om dia’s te sorteren, maar de verlichting was vrijwel nooit egaal. Toch zal een dergelijke opstelling de inspiratiebron zijn geweest om op die manier dia’s te reproduceren met behulp van een digitale camera.

dia's digitaliseren
De moderne variant van een lichtbak: 5 mm dik en gewoon via USB aan te sluiten. Fotograaf: Jaap Schelvis

Grootste probleem met ouderwetse lichtbakken is dat ze toch nog vrij groot en onhandelbaar zijn, maar vooral dat de verlichting niet mooi egaal is. Gelukkig bestaan er tegenwoordig mooie super dunne lichtbakjes met LED verlichting die vooral verkocht worden om bijvoorbeeld tekeningen over te trekken. Toen ik die zag kreeg ik het idee dat een tablet ook bruikbaar zou kunnen zijn als ‘lichtbak’. Die vlieger bleek niet op te gaan. Wanneer je het witte licht van een beeldscherm namelijk van dichtbij bekijkt zie je dat het is opgebouwd uit afzonderlijke gekleurde puntjes.

dia's digitaliseren
De witte achtergrond van je beeldscherm is allesbehalve wit als je hem fotografeert! Fotograaf: Jaap Schelvis

Met een LED light pad heb je daar geen last van. Hoe ver je ook inzoomt het licht blijft mooi wit en volledig egaal over het hele oppervlak. Het enige wat je hoeft te doen is een opstelling maken waarbij je een camera recht boven de lichtbron kunt opstellen.

digitaliseer je dia's
Voorbeeld van een opstelling om je dia te digitaliseren op een light pad. Fotograaf: Jaap Schelvis

Een macrolens is ideaal, maar iedere camera waarmee je redelijk dichtbij kunt (eventueel met behulp van een tussenring of voorzetlens) is bruikbaar. Je hoeft de dia’s niet eens uit hun raampjes te halen. De opnames kun je daarna eenvoudig bewerken in je favoriete fotobewerkingsprogramma. In het onderstaande voorbeeld heb ik niet alleen de kleurtemperatuur verhoogd maar ook de uitsnede en de achtergrond aangepast om het portret wat meer te laten spreken.

dia's digitaliseren
Inmiddels bijna 30 jaar oude dia gedigitaliseerd op een LED light pad. Fotograaf: Jaap Schelvis

Extra mogelijkheden

Bijna net zo makkelijk als het digitaliseren van dia’s op deze manier is het reproduceren van negatieven. Of het nu kleurenfilm of zwart-wit opnames betreft, recente kleinbeeld-negatieven of antieke glazen negatieven van 13×18 cm, alles wat transparant is en op je light pad past kun je met deze opstelling te lijf gaan. Hier een voorbeeld wat je nog met 40 jaar oude zwart-wit negatieven kunt bereiken.

dia's digitaliseren
Ook een 100 jaar oud glazen negatief van 9×12 cm laat zich moeiteloos digitaliseren met deze opstelling. Fotograaf: Jaap Schelvis

Uiteraard komt er iets meer nabewerking bij kijken, maar dat blijkt in de praktijk ook erg mee te vallen. Er zijn tal van gratis bewerkingsprogramma’s waarmee je een negatief beeld kunt ‘omkeren’. Ook kun je eenvoudig zelf een negatieve kleurtintcurve opslaan in Lightroom door de standaard curve zo aan te passen dat hij van linksboven naar rechtsonder loopt in plaats van linksonder naar rechtsboven.

dia's digitaliseren
In Lightroom kun je eenvoudig zelf nieuwe kleurtintcurves toevoegen om negatieven om te keren.
Voorbeeld van een negatieve kleurtintcurve. Omdat oude opnames vaak wel wat extra contrast kunnen gebruiken heb ik naast een lineaire curve ook een wat meer contrastrijke negatieve curve opgeslagen.

Deel dit artikel


24
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Jan van Harten op 8 oktober 2020 om 14:45

    Beste Jaap,
    Na aanleiding van je artikel hierboven:
    Ik ga eerdaags mijn dia verzameling en oude negatieve scannen met mijn fuji xt1 met 2.8 18 55 mm fujinon lens. Heb vandaag 10 en 16 mm tussenringen besteld. Via het manfrotto statief en de camera remote software van fuji.
    Ik gebruik een digitale light pad. Nu nog de juiste software. Kan je een bepaald merk software aanraden? Geschikt voor deze klus. Het liefst via mijn macbook.
    Dank voor het verhelderende artikel
    Mer vriendelijke groet
    Jan van Harten
    Sleeuwijk

    1. Beste Jan,
      Zelf gebruik ik Lightroom voor vrijwel alles wat met het bewerken van mijn opnames te maken heeft (enige uitzondering is focus-stacking). In principe zijn er natuurlijk nog tal van andere software pakketten die je hiervoor kunt gebruiken. Eigenlijk zijn de 2 belangrijkste voorwaarden dat je de kleurtint-curve kunt omkeren voor het digitaliseren van de negatieven en dat je de witbalans kunt instellen zodat je de kleuren van je dia’s zo goed mogelijk benadert.

  2. Beste Jos,

    Het statief wat ik gebruik is een Gitzo model met een off-center kantelbare middenzuil waardoor je eenvoudig de camera recht boven de lightpad kunt plaatsen.
    Grotere negatieven zoals van rolfilm 120 liggen (wanneer ze goed vlak bewaard zijn geweest) meestal vanzelf al mooi strak op de lightpad. Waneer ze dat niet doen plaats ik 2 kleine zware voorwerpjes op de randen buiten het beeld. Ik gebruik daar statief-koppelplaatjes voor, maar het kan natuurlijk van alles zijn. wanneer dat ook niet helpt leg ik een schoon glasplaatje over het negatief. Dan moet je wel uitkijken voor reflecties.
    Dia’s laat ik vrijwel altijd ingeraamd.
    Er zijn tal van ‘houders’ voor negatieven (gebruikt) te koop, bv die waar je een aantal stroken kleinbeeldfilm in deed om een contactafdruk te maken of de filmhouders die je in een vergrotingsapparaat stak.
    Kwestie van wat uitproberen als het nodig blijkt.

  3. Beste Jaap,
    Zeer interessant en nuttig artikel, de Huion heb ik inmiddels besteld, de 105 mm macro van Nikon had ik al, maar heb nog wel de vraag hoe en met welk materiaal je de statiefopstelling hebt gemaakt? En, hoe heb je de negatieven vlak op de lichtbak gehouden, zijn daar loss frames voor te krijgen ?
    Hoop dat je hier nog iets over wilt zeggen.
    Vast bedankt en vriendelijke groet.
    Jos

  4. Door Anton op 14 januari 2020 om 17:18

    Beste Jaap, Goed idee om oude dia’s en negatieven met behulp van een light pad te fotograferen. Ik heb een light pad besteld, maar merk dat niet ze niet allemaal geschikt zijn. Sommige geven geen egaal licht, onder andere omdat ze aan de onderkant eens donker raster hebben. Het is dus belangrijk dat je een geschikte light pad hebt, met egaal licht. Dat is oa op de afbeeldingen op internet niet gemakkelijk te zien. De gebruikte Huion heeft naar ik aanneem wel egale verlichting.
    Vriendelijke groet Anton

  5. Door Menno Graaf op 8 januari 2020 om 11:13

    Mijn eerste issue is bij copieren van dia’s dat ik ze nooit met glas in heb geraamd. Dat betekent bolling en dus grote onscherpte aan de randen. Nooit aan toe gekomen om ze wel tussen glas te gaan zetten. Als er nog methodes zijn om die bolling te handelen (grote scherptediepte?) dan zou dat mooi zijn. Met mijn oude Minolta scanner heb ik nooit echt mooie resultaten gekregen hierdoor.

  6. Door D de Leeuw op 7 januari 2020 om 20:20

    Ja, ook ik ben aan de gang gegaan met mijn oude dia’s die hard achteruit gingen
    Projector en scherm opgesteld, als de camera goed ingesteld staat gaat het allemaal vrij vlot.
    Kwaliteit van de opnames is net zo goed of slecht als de geprojecteerde afbeelding. Maar in de afwerking kan je er nog iets mee doen.
    De herinnering is in ieder geval digitaal vastgelegd. En dat was belangrijk voor mij.

  7. Door Alex Vandebon op 1 januari 2020 om 16:45

    Is de Reflecta X10 scanner een optie ?

  8. Door Frans op 1 januari 2020 om 10:14

    Ik heb een jaar of tien geleden voor de allerbeste oplossing gekozen, die merkwaardigerwijze noch in het artikel noch in de reacties wordt genoemd: ik heb al mijn dias gescand met de beste diascanner die er op de markt was. Niet gekocht natuurlijk, maar voor een betaalbaar bedrag gehuurd. Wat jammer dat kennelijk zo weinigen aan deze optie denken.

  9. Door Kars Leeuwis op 25 februari 2019 om 22:30

    Beste Jaap,
    Interessant stuk. Zelf ben ik aan het knutselen geslagen. Oude dia scanner open geschroefd, camera verwijderd (1,2 Mp). Daarna gaatje in de behuizing. Door dit gaatje kijkt mijn telefoon camera en maak ik een foto…. Vele malen beter dan de scanner ooit heeft gedaan.

    Groet, Kars

    1. Leuk idee, Kars!
      Inderdaad heb je met de meeste mobieltjes tegenwoordig al ruim voldoende resolutie voor een bruikbaar bestand van een dia.

  10. Door J. (Hans) Verkruissen op 26 januari 2019 om 20:55

    Beste Jaap,
    (led light pad) gekocht van Huion,
    Keurig verzorgd thuis bezorgd.
    Echter de dia’s kleuren op de lightpad al blauw.
    Onze Camera’s zijn de Sony Cyper Shot 50X Zoom
    En een Nikon Coolpix p 900.
    In vraag me af of deze camera’s kleum instelbaar zijn.
    Beiden hebben het zelfde resultaat
    Mogelijk dien ik de led licht pad terug te sturen.
    Blauwe dia’s kan ik alleen tot zwart/wit bewerken op de PC. Heb je nog een suggestie voor ons voor de kleurstelling, een filter of zo?
    Met groet,
    I

    1. Beste Hans,
      Omdat zowel de Sony als de Nikon alleen in jpg kunnen vastleggen heb je niet de mogelijkheden die je zou hebben met een RAW-bestand. In ieder geval met de Sony heb je wel de mogelijkheid om de witbalans in te stellen. Bij het gebruik van een dergelijke lightpad kun je dan het beste kiezen voor een zo ‘warm’ mogelijke kleurtemperatuur van bv 7500 Kelvin. Meestal is dat de waarde die onder de preset “Schaduw” staat. Daarmee zou je een meer natuurlijke kleur van je dia’s moeten krijgen.
      Je kunt ook andere waardes voor de witbalans gebruiken, maar vergeet niet om na afloop deze weer terug te zetten op de waarde die je normaal gebruikt (vermoedelijk de automatische stand, awb).
      Groet,
      Jaap

  11. Nuttige informatie. Ik zou hier m.b.t. de curves het volgende aan willen toevoegen. Een eenvoudige negatieve curve werkt niet altijd goed. Veel beter is om de curve aan te passen aan het vaag op de achtergrond getoonde histogram. Het meest linkse punt gaat helemaal naar boven en dan naar rechts tot boven waar het histogram begint. Het rechtse punt gaat helemaal naar beneden en dan naar links tot waar het histogram eindigt. Maak een punt waar de curve de stippellijn snijdt en verplaats dit zodat het zich precies boven het punt tussen begin en eind van de curve bevindt. Doe dit voor Rood, Groen en Blauw afzonderlijk. Het resultaat is veel beter dan een simpele negatieve curve. Je kan het in een preset opnemen om op andere foto’s met dezelfde film toe te passen. Zie ook https://blog2.rdeman.nl/dias-en-negatieven-digitaliseren/

    1. Bedankt voor deze aanvulling, Reinier.

  12. Door Marianne Westerink op 26 september 2018 om 22:47

    Interesant artikel, waar kan ik de light pad l4s kopen?
    Ik heb al diverse apparaten geprobeerd maar zonder een tevreden resultaat.

    Met vriendelijke groet ,
    Marianne Westerink

    1. Van het merk Huion wat ik gebruik zijn diverse modellen te koop via hun eigen website https://huion.nl/shop/146/tracing-boards
      maar ook op grote winkelsites als Bol en Amazon zijn lightpads te koop van diverse merken.
      Groet,
      Jaap

  13. Door Ton van der Linden op 21 december 2017 om 15:47

    Een erg interessant artikel over een vraagstuk waar velen mee worstelen of hebben geworsteld.
    Ook ik heb uit vroeger tijden honderden dia’s, die ik graag gedigitaliseerd zou zien.
    Ik heb enkele kleine diascanners geprobeerd, maar nooit het gewenste resultaat kunnen boeken. Ook overwogen om een duurdere, professionele scanner (ev./ via Marktplaats) te kopen. Niet gedaan.
    Op mijn zoektochten kwam ik op Youtube (wat een schatkamer met tips is dat ..!) enkele goede tips tegen, die ik graag wil delen.
    Ik heb een diaprojector via Marktplaats gekocht (een Rollei, mijn oude was ter ziele) en daar de lens uitgedraaid. Daarna het glaswerk uit de binnenkant gehaald. Daarvoor in de plaats een kunststof melkglas geplaatst (uit een plaat gezaagd; gekocht bij de plaatselijk bouwmarkt).
    Ik zoek nu eerst de dia’s uit (maak ze schoon !), zet ze rechtop in een diaslee met de goede kant naar voren. De slee gaat in de projector (zet die waterpas) en ik plaats mijn camera (ook waterpas) op statief dusdanig voor de projector, dat de lens in de lege projector-lensopening steekt. Met wat experimenteren heb ik voor mijn Olympus OMD E5 de ideale oplossing gevonden. Met een tussenring van 20 mm en een adapter lukt het mij om met mijn oude Olympus OM 50 mm lens precies zonder verlies de goede uitsnede te maken (met een macrolens kan dat vast nog makkelijker). De projector gaat op halve lichtkracht aan en het diafragma op f8. Met de hand scherpstellen. Met Liveview kan ik zien of er nog onder- dan wel overbelicht moet worden. Daarna kan ik door beurtelings de afstandsbedieningen van de projector en van de camera in te drukken in een vlot tempo de slee afwerken. Het nabewerken (is mij gebleken) hoeft weinig tijd te kosten. Een dia die per ongeluk achterstevoren is gefotografeerd kan in een fotoprogramma makkelijk worden omgedraaid.
    Op deze wijze zijn op enkele regenachtige dagen al heel wat dia’s gedigitaliseerd.

    1. Bedankt Ton, leuk om te lezen hoeveel verschillende oplossingen mensen weten te vinden om dit aan te pakken!

  14. Ik heb mijn dia’s gereproduceerd met een constructie van tussenringen en een diaduplicator die op de lens gaat. Simpel en ouderwets, maar het werkte prima.

    1. Niets mis met een ouderwetse oplossing wanneer het prima werkt!

  15. Door Vincent Schoutsen op 14 december 2017 om 21:58

    6 jaar geleden heb ik een methode toegepast, waarbij ik het computerscherm als lichtbron heb gebruikt. zie: https://www.flickr.com/photos/gerdivinia/5414312332

    1. En ik maar denken dat ik de enige ben met zo’n opgeruimd bureaublad 😉
      Ja, wanneer je een computerscherm op iets grotere afstand achter de dia gebruikt dan zal je daar ook een mooie egale belichting mee krijgen. Mooi knutselwerk!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *