HOME < PRAKTIJK < TUTORIALS
Tutorials

Tips bij handmatig scherpstellen. Deel 1: Het afstellen van de zoeker

De huidige digitale camera’s hebben een uitstekende automatische scherpstelling. Toch is het af en toe best fijn om met de hand de juiste scherpstelling te kunnen regelen. De scherpte beoordelen kan bij de meeste camera’s via het schermpje achterop, maar bij fel licht en wanneer je uit de hand fotografeert, dan is het fijner om de zoeker te gebruiken. Al een paar keer ben ik mensen tegengekomen, die het via de zoeker niet goed konden zien.

Tips bij handmatig scherpstellen. Deel 1: Het afstellen van de zoeker
Met de hand scherpstellen via de zoeker. Maar dat kan alleen maar heel precies, als je de zoeker goed af hebt gesteld Fotograaf: Henk Muijs

Om je zoeker scherp te stellen moet je echter eerst beseffen waar je naar kijkt als je door de zoeker kijkt. Je kijkt namelijk niet naar het onderwerp…

Dit is geen zonnebloem

Om dit te demonstreren, een voorbeeld. Als eerste wil ik jullie het onderwerp van de foto voorstellen. Een zonnebloem in volle bloei (en ja, hij staat in een vaasje, zodat ik er wat mee rond kon sjouwen). Toch zien jullie geen van allen een zonnebloem. Wat jullie zien is een plat plaatje op het beeldscherm waarop jullie dit verhaal zitten lezen. Klinkt erg flauw, maar het is belangrijk om je te realiseren, dat als we door de zoeker kijken, we ook niet de zonnebloem zien, maar een plat plaatje.

Klein uitstapje maar misschien grappig te zien dat de Belgische p schilder René Magritte precies hierover in 1928-1929 een schilderij had gemaakt.

Magritte besefte het fenomeen ‘afbeelding’ al in het begin van de 20e eeuw: dit is geen pijp, het is een afbeelding van een pijp.

Misschien heb je het nooit beseft maar als we door de zoeker kijken, zien we niet het onderwerp maar een afbeelding van het onderwerp. Nou kan ik een heel technisch verhaal gaan houden, maar ik kan het ook laten zien. Om dat te doen, moet ik echter wel mijn camera slopen.

Geheel in de geest van Magritte… dit is geen zonnebloem. Fotograaf: Henk Muijs

De open-camera operatie

Gelukkig heb ik op zolder een camera staan, waarbij alles wat gemakkelijker is te bereiken. Mag ik jullie voorstellen: “de Peeters Mark I”, mijn ‘technische camera’. Van links naar rechts zie je de lens, de accordeon is het scherpstelmechanisme (nee, er komt geen muziek uit…) en het zwarte doek rechts is de zoeker. Gelukkig is die “zoeker” gemakkelijk te verwijderen.

Een gemakkelijk te verwijderen zoeker, een wasknijper doet het werk. Fotograaf: Henk Muijs

Het matglas ligt bloot

Als we de “zoeker” hebben verwijderd, dan zien we een prachtig matglas, waarop het onderwerp wordt geprojecteerd. Verder staan er op het matglas allerlei hulplijnen. In modernere camera’s is er natuurlijk nog veel meer informatie te zien, maar het principe is al in geen 100 jaar gewijzigd.
Voor camera’s met een digitale zoeker geldt precies hetzelfde. Je kijkt dan alleen niet naar een matglas, maar naar een klein schermpje.
Het principe van iedere camera, zelfs je telefoon, is hetzelfde: het onderwerp wordt ergens op geprojecteerd (een matglas bij spiegelreflex of een sensor en LCD scherm bij spiegelloos tot telefoon) en jij als fotograaf kijkt naar die projectie. Je kijkt niet door de lens en je kijkt dus niet naar het onderwerp maar altijd naar een projectie. De scherpstelling van de camera betekent dat het onderwerp scherp op het matglas of sensor wordt geprojecteerd. Maar of jij scherp naar de projectie kijkt heeft te maken met de zoeker want ook die kun je scherpstellen. Dat laatste is de correctie voor je ogen. Het kan dus prima zo zijn dat het onderwerp keurig is scherpgesteld, maar dat jij geen scherp beeld hebt op de projectie. Dan staat je oculair niet scherp. Het kan echter nooit zijn dat je door foute scherpstelling van het oculair je verkeerd scherpstelt op het onderwerp. Als je oculair namelijk onscherp is, is de projectie onscherp en zal je nooit een scherp beeld hebben, ongeacht de scherpstelling van de camera.

Het matglas met de hulplijnen en een projectie van ons onderwerp. Fotograaf: Henk Muijs

 

Als we het matglas niet scherp in beeld hebben, dan kunnen we nooit bepalen of ons onderwerp scherp is of niet.
Hé, staat de zonnebloem nou op zijn kop? Jazeker…. Sterker nog, ook op jouw matglas staat de foto op zijn kop. Alleen zit er in jouw zoeker nog een extra element (het “pentaprisma”), die de foto weer terugdraait, zodat jij alles weer recht ziet staan. En dat fotografeert toch een stuk prettiger. Fotograaf: Henk Muijs

Het scherpstellen van de zoeker.

Wil je het onderwerp scherp zien of goed kunnen werken met handmatige scherpstelling, dan moet je dus eerst een scherpe projectie zien. Het oculair moet dus scherp zijn. We hebben nu gezien, dat het matglas door de zoeker zo scherp mogelijk te zien moet zijn. Het onderwerp is van geen belang. Sterker nog, dat leidt bij het afstellen alleen maar af. Zet daarom eerst je camera op handmatige scherpstelling, zoek een rustig onderwerp uit (gras werkt goed) en draai het beeld op onscherp. Draai dan net zo lang aan het scherpstelwieltje naast je zoeker, tot je de informatie zoals getallen van sluitertijd en diafragma en lijnen in je zoeker zo scherp mogelijk ziet.

Het scherpstelwieltje van de zoeker, maar hoe gebruik je die nou op de juiste wijze? Fotograaf: Henk Muijs

Voor camera’s zonder zoeker gaat dit verhaal natuurlijk niet op, dan zul je je eigen ogen moeten corrigeren. En mocht je bij het kijken naar het schermpje op de camera last hebben van invallend licht? Dan is een zwarte doek met een wasknijper altijd nog een uitkomst.
Dit was het eerste deel in de serie over tips bij handmatig scherpstellen. Volgende week gaan we knipogen. Maar met welk oog doe je dat?

Deel dit artikel


5
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Jacqueline de Groot op 29 september 2020 om 23:46

    Dank voor dit artikel.
    Als je met het draaien aan het wieltje bij het oculair nog steeds niet tot echt scherp komt, dan overstijgt je ‘oogafwijking’ de maximale correctie. Zeg ik dat goed? Dan biedt alleen de leesbril uitkomst. Bij mij ziet die dan in de weg. Een leesbril staat meest beetje halverwege je neus. Drama vind ik het. Als je je oculair dan vervolgens afstelt op mét leesbril en die dan niet op hebt, dan klopt de correctie weer niet. Ik zou heel blij zijn met tips! Ik fotografeer nogal veel zonder autofocus (oa met vintage lenzen, macro..).

    1. Door Elbert op 3 oktober 2020 om 17:44

      Wat je zegt klopt, maar je moet voor door het oculair kijken niet je leesbril maar je veraf bril op. Het oculair zorgt er voor dat je oog op veraf (oneindig) moet scherpstellen om het matglas scherp te zien. Dat is lastig als je twee brillen hebt, want voor het schermpje op de camera moet je wel leesbril op. Vaak kun je ook correctieglaasjes kopen die in het oculair geplaatst kunnen worden. Misschien is dat een oplossing

  2. Door jos vandebergh op 29 september 2020 om 16:30

    Een detailtje: Magritte is een Belgische schilder ….

    1. 🙂

      Was het artikel verder inhoudelijk interessant?

  3. Door Egon Kraak op 28 september 2020 om 23:51

    Hoi allen,
    al mijn (Nikon) camera’s, van mijn oudste d50 tot laatste d7200 hebben een scherpstelhulp voor handmatig scherpstellen: een stipje evt. met pijltjes toegevoegd. Andere merken zullen ook wel zoiets hebben, toch?
    In combinatie met het eveneens handmatig te verleggen scherpstelpunt werkt het perfect en hoef je geen zorgen te maken over wat je al dan niet scherp door je zoeker ziet.
    Deze opmerking toegevoegd omdat toch steeds weer blijkt dat velen dat niet weten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *