HOME < PRAKTIJK < TUTORIALS
tutorials

Hoe fotografeer je spreeuwenwolken

Zaterdag 24 maart 2018 werd het nieuwe “Praktijkboek natuurfotografie jaarrond” gepresenteerd. Een indrukwekkend boekwerk over wanneer je wat, waar en hoe kunt fotograferen. Dit artikel is één van de honderden verschillende items in dit boek. Onderaan dit artikel vind je een link hoe je het boek kunt bestellen.

Een indrukwekkend en uniek fenomeen in onze natuur zijn spreeuwenwolken. Niet zelden raken mensen ontroerd bij het zien van tienduizenden spreeuwen die functioneren als één organisme dat voortdurend van vorm verandert. Natuurfotografen kunnen zich eindeloos uitleven op zo’n spreeuwenzwerm.

spreeuwenzwermen
Mooi gekleurde wolkenluchten kunnen een grote toegevoegde waarde hebben. Nijkerk; Canon 1D IV met Canon 70-200mm F/2.8L @ 190mm; 1/60s bij f/2.8; ISO 1600. Fotograaf: Daan Schoonhoven

Dit fenomeen vindt voornamelijk tussen half oktober en eind maart plaats, waarbij in maart meestal de grootste zwermen te zien zijn. Tegen de schemering komen spreeuwen uit alle windstreken aangevlogen op een kennelijk afgesproken plek, waar ze gezamenlijk de nacht door brengen. Spreeuwen slapen het liefst in redelijk hoge, dichte, wintergroene struiken. Niet zelden midden in grote steden. Rome staat bijvoorbeeld bekend om zijn enorme concentraties spreeuwen. Groepen spreeuwen slapen soms ook in uit gestrekte rietvelden. Als een zwerm spreeuwen eenmaal een vaste slaapplek heeft, kan het schouwspel zich gedurende vele weken voltrekken. Er is geen enkele garantie dat het jaar erop dezelfde slaapplaats wordt gekozen, sterker nog: de praktijk wijst uit dat de kans klein is dat exact de zelfde locatie wordt gekozen.

Spreeuwenzwermen
Houd tijdens het fotograferen oog voor roofvogels, zodat je deze in combinatie met de spreeuwenwolken kunt fotograferen. Fotograaf: Daan Schoonhoven

Ontstaan van spreeuwenwolken

Het mooiste aan de spreeuwenzwermen zijn de sterk wisselende formaties en het samenballen en uitzwermen van een wolk spreeuwen. Dit ontstaat door de aanwezigheid van roofvogels, zoals sperwers en slechtvalken, die vlak voor de nacht valt nog even willen snacken. Soms zijn er wel vijf roofvogels rond zo’n spreeuwenzwerm actief en kunnen er enorme wervelingen en samenballingen zijn. Zo’n spreeuwenzwerm functioneert op een zelfde manier als scholen vissen die onder water samenballen tot één organisme. Het doel is om de predator te desoriënteren en geen kans te bieden een prooi te slaan. Bij afwezigheid van roofvogels is het een tamme bedoening en zul je geen sterk wisselende vormen zien. Het loont daarom de moeite om, in de periode dat de spreeuwenzwerm aanwezig is, meerdere keren terug te komen om te fotograferen.

Wanneer je ook nog wat van de omgeving wilt tonen heb je zeker geen grote telelens nodig. Fotograaf: Daan Schoonhoven

Fotografische uitdagingen

Het ideale objectief is een lichtsterke telezoom, bijvoorbeeld een 70-200 of 70-300mm objectief. Meer telebereik heb je niet nodig voor de grote zwermen, eerder minder. Groothoekobjectieven zijn geschikt wanneer je ook de relatie tot de omgeving wilt vastleggen. Omdat je spreeuwenzwermen tegen de lucht fotografeert, zul je flink moeten overbelichten t.o.v. wat de camera zelf aangeeft.

spreeuwenzwermen
Grote groep vliegende spreeuwen. Fotograaf: Daan Schoonhoven

De vormen van de spreeuwenwolken kunnen zo snel wisselen dat het de beste strategie is om veel ‘bursts’ te maken en thuis te kijken welke foto’s de mooiste vormen bevatten. Een klassieke valkuil is dat de buffer van je camera vol zit op het ‘moment suprême’. Een snelle geheugenkaart kan helpen, maar probeer altijd binnen de grens van je buffer te blijven zodat je geen ultieme kansen mist.

Spreeuwenzwermen
Grote groep vliegende spreeuwen. Fotograaf: Daan Schoonhoven

Ondanks dat de spreeuwen een flinke vaart hebben, heb je vanwege de afstand tot je onderwerp en omdat je meestal niet met supertele fotografeert, niet een heel snelle sluitertijd nodig om de groepen scherp te fotograferen. Een sluitertijd van bijvoorbeeld 1/250 sec. volstaat. Inherent aan het fenomeen is dat je tegen de schemering de grootste concentraties hebt en er veel activiteit kan zijn. Je sluitertijd en belichting moet je daarom voortdurend blijven checken.

spreeuwenzwermen
Bij witte luchten met sterke contrasten kan omzetting naar zwart-wit sterke beelden opleveren. Fotograaf: Daan Schoonhoven

Een meer creatieve benadering – al dan niet ingegeven door de invallende schemering – is het fotograferen met langere sluitertijden, zodat je de beweging van de groep benadrukt. De ideale sluitertijd is afhankelijk van je objectief en de snelheid waarmee de vogels vliegen. 1/15 seconde is een goed uitgangspunt, op basis daarvan kun je verder experimenteren.


Meer lezen?
Dit artikel is een sneak preview uit het Praktijkboek natuurfotografie jaarrond. Hét boek dat de belangrijkste vragen van een natuurfotograaf beantwoord: Wanneer kun je wat, waar en hoe fotograferen in de natuur. Anderhalve kilo informatie door een team van de beste natuurfotografen en auteurs. Klik hier om het boek te bestellen.

Deel dit artikel


8
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Door Ad Sprang op 21 maart 2018 om 13:59

    Mooi gefotografeerd Daan. Valt zeker niet mee, temeer daar de vogels pas erg laat rondom de slaapplaats, alwaar incidenteel dergelijke shows te zien zijn, arriveren.
    Ga al vanaf medio februari elke dag kijken bij zo’n verzamelpunt hier in het Maximapark. Tot nu toe slechts driemaal prachtige formaties als reactie op roofvogels (Sperwer en Slechtvalk) gezien.
    Voor de liefhebbers: locatie Maximapark te Utrecht. Vogels verzamelen langs het doorgaande pad “Het Lint”.
    Beste plek is bij kilometerindicatie 3.7 op Het Lint. Sta er zelf elke avond, nu vanaf 18.20 uur.
    Gr.
    Ad

    1. Dank Ad voor je reactie voor vooral voor de locatietip, dat zijn nu al drie concrete tips bij elkaar. Hier in Nijkerk hoorde ik dat het de afgelopen dagen rustig was w.b. activiteit. Je hebt echt een roofvogel nodig om de mooie groepen en vormen te krijgen.

      1. Door Ad Sprang op 22 maart 2018 om 20:28

        Hoi Daan,
        Toevallig gisterenavond nog maar weinig vogels bij de slaapplek. We gaan richting eind maart, dus de hoofdmacht alhier schijnt nu vertrokken te zijn. Het moest er een keer van komen…
        Gr.
        @d

        1. In Geldermalsen afgelopen middag nog steeds een enorme groep. Diverse roofvogels die succesvol waren dus het ‘wolkte’ prachtig. Misschien groeperen de groepen wel in Geldermalsen om gezamenlijk te vertrekken?

          Groet Kees

  2. Knap geschreven en gefotografeerd Daan.

  3. Mooi stukje dat ik als ‘spreeuwaholic’ belangstellend gelezen heb. Qua slaapplaats was het bij ons wel zo dat de spreeuwen jaren achtereen in een grote griend sliepen om en nabij Culemborg. De eigenaar was het echter zat en de griend is gerooid. Nu zaten ze het afgelopen najaar aan de overzijde van de lek, in Schalkwijk, in het olifantengras. Opvallend dat er geen roofvogel in al die maanden daar te bekennen was dus geen show. Momenteel zit er een enorme groep in Geldermalsen, bij ‘De Pluk’. Zitten daar ook alweer ca. 2 maanden en opvallend was dat er twee jagende smellekens daar voor spektakel zorgden. Die zijn weer doorgetrokken maar het is, net als gisteren, nog steeds een belevenis. Dus mocht je in de buurt zijn, rond 18.30 uur begint het. Zolang het duurt…..:)

    1. Dank voor jullie reacties Kees en Rob en de locatietip. Ik heb nog een locatietip: op dit moment zit er ook een grote groep spreeuwen in de Arkemheenpolder. Drie jaar geleden zaten ze er ook rond deze periode, maar de afgelopen twee jaar niet.

  4. Leuk geschreven.

    Ik heb ze gister nog zien zwermen en hoop dat deze week nog eens te zien. heb al mooie foto’s en een film kunnen maken op die koude avond daar in de polder. Ze staan nog op mijn 5d4.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *