HOME < IN DE ZOEKER < SOORTEN
IN DE ZOEKER

Planten en dieren in kwelgebieden

Kwel – dat is grondwater dat vanuit de diepte omhoog borrelt en in slootjes en plasjes aan de oppervlakte komt. Het is rijk aan mineralen zoals ijzer en kalk en dat maakt kwel bijzonder. Waar kwel is vind je heel kenmerkende planten en dieren die zich juist in dat rijke water goed thuisvoelen.

Planten en dieren in kwelgebieden
Het ijzer in kwel vormt met fosfaten in het water een roestbruine derrie. Het groen van mannagras steekt wel mooi af. Fotograaf: Ron Poot

Kwel komt niet zomaar naar boven, dat gebeurt onder druk van grondwaterstromen die vanuit hogere gebieden naar een lager gelegen gebied stromen. Het regenwater dat in de bodem komt sijpelt diep de bodem in. Het zo gevormde grondwater zoekt ondergronds zijn weg, onzichtbaar en dwars door de aardlagen heen. Die reis kan vele jaren duren en onderweg pikt het grondwater allerlei mineralen uit de bodem op. IJzer en kalk bijvoorbeeld.

De grootste kans op kwel heb je dus in valleien aan de grens van hogere gronden. Ook kun je in heuvelachtige gebieden zomaar bronnen zien ontstaan, water dat via ondoorlatende lagen aan de oppervlakte komt. Ook dat is een vorm van kwel die uitmondt in een beekje.

In de winter kun je in kwelsloten een kleurrijk olieachtig laagje aantreffen, veroorzaakt door ijzerbacteriën. Fotograaf: Ron Poot

Kwel herken je aan een veelkleurig flinterdun filmpje dat op de oppervlakte van het water ligt. Dit laagje reflecteert het licht in alle kleuren van de regenboog en dat is prachtig om te zien en… om te fotograferen. Dit kleurige vliesje wordt gemaakt door ijzerbacteriën. Je kunt met een kwelfoto zelfs de Groene Camera winnen!

IJzeroxide is een deftig woord voor roest. En inderdaad zie je dat kwelsloten met name in de winter rood kleuren door dit ijzeroxide. Slootjes die roestbruin kleuren zijn dus kwelslootjes. Vaak zie je dat in de winter, onthoud die plekken!

Dankzij de rijkdom aan mineralen zijn kwelgebieden ook rijk aan bijzondere soorten planten en dieren. Kalkhoudende kwel geeft kwelmoerassen met zeldzame planten, carbonaatrijke kwel heeft weer een eigen flora, zo zijn er allerlei mooie biotopen door kwel.

In dit artikel een paar voorbeelden die je kunnen inspireren om extra aandacht te geven aan kwelgebieden.

Beekmijtertje

Een piepklein paddenstoeltje dat groeit op dode bladeren langs de oevers van kwelrijke beekjes. Een zeldzame soort die vooral in beekgebieden nabij de hogere zandgronden is te vinden. Door zijn knaloranje kleur en grappige vorm erg fotogeniek. Is alleen in het vroege voorjaar(!) te vinden.

Beekmijtertjes zijn voorjaarspaddenstoelen die alleen in kwelrijke beekjes voorkomen. Fotograaf: Nel Appelmelk

Waterviolier

In net gegraven sloten en poelen met kwel kun je deze prachtige bloem soms massaal vinden. In de winter kun je hem al herkennen aan het blad, opvallende geveerde kransen die je onder water ziet liggen. Eind april-begin mei komen de bloemen boven water met zachte kleuren: lichtlila en geel.

Waterviolier is een fraaie kwelsoort van carbonaatrijk grondwater. Fotograaf: Ron Poot

Bandheidelibel

Deze fotogenieke libel is gebonden aan open zandgrond met kwelwater. Het is een vrij zeldzame pionier die je tegen kunt komen in nieuwe natuur waar de vegetatie nog lekker open is. In augustus vliegen de volwassen dieren rond.

De opvallende bandheidelibel kun je tegenkomen in de buurt van opborrelend grondwater. Fotograaf: Ron Poot

Beek-staartjesmos

Dit kleine mosje herken je aan de blauwachtige kleur. De steeltjes zijn roodachtig. In beekjes, bronnen en kwelgebieden kun je dit charmante mosje tegenkomen.

Een typisch kwelmosje is beek-staartjesmos. Met een opvallend blauwgroene kleur. En hier vol druppeltjes. Fotograaf: Ron Poot

Bosbies

Bosbies komt voor in carbonaatrijke kwelgebieden. Vaak langs de oevers van voedselrijke wateren. Geen zeldzaamheid, maar wel een schoonheid voor wie oog heeft voor detail. De fijn vertakte bloeiwijze zijn van dichtbij het bekijken en fotograferen waard en ook leuk als silhouet. In de winter kun je bosbies al van verre herkennen aan de forse rozetten van grasachtige bladeren.

Bosbies is een oeverplant die verschijnt als er carbonaatrijk grondwater opborrelt. Fotograaf: Ron Poot

Klimopwaterranonkel

Een mond vol, maar dit miniatuurbloempje is een snoepje voor de liefhebbers. Een echte kwelsoort die je maar zelden tegenkomt. In beekjes en slootjes in zandgronden kun je hem heel soms treffen. Het is een ranonkel, dus familie van de boterbloem, maar dan met kleine witte bloempjes.

Tussen de olieachtige vliesjes ijzeroxide groeit en bloeit de klimopwaterranonkel in een kwelslootje. Fotograaf: Ron Poot

Dotterbloem

Ook onze bekende oeverplant, de dotterbloem, houdt ook erg van kwel. In weilanden, natte bossen en slootjes waar je in het voorjaar deze heldergele bloemen tegenkomt kun je rekenen dat er grondwater bovenkomt en is het interessant te kijken naar kwelverschijnselen en andere kwelsoorten.

Dotterbloem in kwelsloot
Bloeiende dotters langs een kwelslootje dat rood is van de ijzeroxide. Fotograaf: Ron Poot

Fototips

  • Orienteer je vooraf goed waar in jouw omgeving kwel voorkomt. Je herkent het aan de olieachtige vliesjes op het water en aan de roestbruine kleur.
  • Kwel betekent nattigheid, dus kleed je er goed op. Laarzen aan, regenbroek of zelfs een waadbroek om zelf droog te blijven. Bescherm ook je cameraspullen tegen water.
  • De kleurige ijzeroxide filmpjes kun je het best van boven fotograferen. Een statief is een dankbaar hulpmiddel.
  • Als je het vliesje aanraakt onstaan er scheurtjes die vaak mooie patronen vormen.
  • Planten fotograferen is mooi vanaf een laag standpunt. De plant komt dan het best tot zijn recht, alsof je hem op ooghoogte ziet.
  • Als je het water in gaat: kijk altijd goed uit waar je loopt, beweeg je voorzichtig en verstoor zo min mogelijk.

Verspreidingskaart

Meer weten?

Wikipedia: soorten kwel

IJzerbacteriën

Winnaar Groene camera 2020

Voorbeelden op Nederpix

Deel dit artikel


0
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *