HOME < IN DE ZOEKER < SOORTEN
IN DE ZOEKER

Zwarte els, voorbode van de lente

Nog voor de bladeren aan de bomen komen bloeit de zwarte els. De lange gele katjes bungelen in de wind en zorgen zo voor verspreiding van het stuifmeel. De zachte purperen en gele kleuren zijn prachtig om te fotograferen Ook later in de lente zorgt de els voor het nodige fotoplezier. De markante bladeren zijn mooi van vorm en de jonge scheuten vaak fraai rood aangelopen.

Zwarte els
Voor het voorjaar begint, bloeien de katjes van de zwarte els. Fotograaf: Ron Poot

De zwarte els is echt een soort van het laagland. Deze ranke boom houdt van natte voeten en dus vind je hem algemeen langs sloten en in moerassen. Slechts weinig soorten kunnen zo goed tegen nattigheid als deze boom.

Een bijzondere eigenschap van de zwarte els is de aanwezigheid van stikstofknolletjes op de wortels van de boom. Hierin wonen bacteriën die in staat zijn stikstof uit de lucht te binden en om te zetten in voor de planten bruikbare nitraten. Handig voor de els zelf, maar ook voor de planten in de omgeving. Door deze eigenschap wordt zwarte els wel ingezet als bodemverbeteraar.

De els bloeit al vroeg, maar net iets na de hazelaar. Vanaf februari zie je de jonge roodachtige katjes uitgroeien tot lange rijpe katjes die geel kleuren door het stuifmeel. Deze katjes zijn de mannelijke bloemen van de boom. Op dezelfde boom zie je aan het uiteinde van de takken ook vrouwelijke bloemen. Meestal niet ver van de mannelijke katjes af. De vrouwtjes zijn veel kleiner en bij rijpheid diep rood van kleur. Deze groeien na bestuiving uit tot elzenpropjes waarin het zaad van de els rijpt. Onrijpe elzenpropjes zijn groen, de rijpe zijn zwart en lijken op miniatuur dennenkegels.

Elzenproppen in de sneeuw. De rode kleurstoffen van de plant geven een oranje schijnsel. Fotograaf: Ron Poot

In de winter zie je boom vol hangen met de zwarte elzenproppen. Samen met de donkere stam oogt de boom in de winter heel donker, vandaar de naam zwarte els. Met sneeuw geven deze zwarte vruchten een fraai contrast.

Elzen zijn aantrekkelijk voor andere organismen. In het voorjaar leeft het elzenhaantje op het jonge blad, dit staalblauwe kevertje vreet hele takken kaal. Het blad van de els is gemakkelijk herkenbaar. Het heeft een ronde vorm en is aan de top uitgerand: een inkeping in plaats van een punt aan het eind van het blad.

In het najaar is de els aantrekkelijk voor allerlei soorten paddenstoelen die met hun schimmeldraden samenleven met de wortels van els, de mycorriza soorten waar zowel schimmel als boom van profiteren. Veel van deze paddenstoelen zijn karakteristiek of zelfs gebonden aan elzenbossen.

Doordat elzen zo goed tegen vocht kunnen ontstaat in moerassen een heel eigen bostype, de elzenbroekbossen met een karaktistieke flora en fauna. Andere bomen die je in moerassen tegen kunt komen zijn wilgen.

Fototips

  • Vanaf februari zie je de jonge elzenkatjes uitgroeien van korte rode wormpjes tot lange gele slierten. Elk stadium is mooi om te zien en bevat talrijke rode en gele tinten. Fotografeer ze bij windstil weer, want ze bewegen al bij het geringste zuchtje wind.
  • Niet alleen de mannelijke katjes maar ook de vrouwelijke bloemen zijn het bekijken waard. Veel kleiner, maar met een mooie donkerrode tint.
  • Let eens op de elzenhaantjes, donkerblauwe kevertjes die zich in het voorjaar tegoed doen aan het jonge elzenblad.
  • Jong elzenblad is mooi getekend met krachtige nerven. In het vroegste stadium kleuren ze vaak opvallend rood, ook in de nazomer.
  • De zwarte elzenproppen zijn de rijpe vrouwelijke vruchten. Mooi voor een silhouet of contrastfoto. In combinatie met sneeuw een plaatje.
De jonge blaadjes van de zwarte els laten in de zomer nog mooie kleuren en vormen zien. Fotograaf: Ron Poot

Verspreidingskaart

Nederland

België

Meer weten?

Flora van Nederland

Wilde planten

Geneeskracht van de zwarte els

Voorbeelden op Nederpix

En dan nog dit!

De els is een van de eerste bomen die stuifmeel produceert, daarmee ook een van de vroegste veroorzakers van hooikoorts voor mensen die er gevoelig voor zijn.

De els heeft ook een geneeskrachtige kant: de bast is koortswerend, vergelijkbaar met de kina bast. Verder bevat de boom tanninen, die helpen tegen bloedingen en wonden sneller doet genezen.

Deel dit artikel


0
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *